Yıllarca diktatör Esad yönetiminde ezilen Suriye halkı, geçen yıl rejimin devrilmesinden sonra HTŞ’nin etrafında kurulan hükümet tarafından yönetiliyor. Ancak Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’nin ilk bir yıla ait raporu, birçok büyük sorunun devam ettiğini gösteriyor.
Yeni Suriye’de 8 Aralık 2024 ile 5 Aralık 2025 arasında 8 bin 835’i sivil olmak üzere toplam 11 bin 439 kişinin öldürüldüğünü belgeleyen SOHR, sivillerin korunması ve tüm bölgelerdeki sistematik saldırı ile hak ihlallerinin durdurulması çağrısında bulundu.
Suriye’de bundan bir yıl önce, Esad ailesinin 53 yıllık hâkimiyeti ve Baas Partisi’nin 61 yıllık iktidarı sona erdi.
SOHR’a göre, “otoriter dönemin sona ermesi ve güvenlik ile hukukun üstünlüğüne dayalı bir dönemin başlamasıyla birlikte doğan umutlara rağmen” sahadaki gerçeklik farklı bir tablo ortaya koyuyor. Bu tablo, sivillere yönelik ağır ihlallerin hâlâ yaygın biçimde sürdüğünü; intikam, mezhepçilik ve bölgesel aidiyet üzerinden yürüyen sistematik şiddet ve suçların yeniden tırmandığını gösteriyor.
Gözlemevi ayrıca, geçiş dönemi adaleti kurumlarının hukuki ve insan hakları temelli esaslar üzerine yeniden inşası için ciddi bir çalışma başlatılması gerektiğini vurgulayarak, “Tüm suç ve ihlallerin faillerinin, kim olurlarsa olsunlar, istisnasız yargılanmasının zorunlu olduğunun altını çiziyoruz” dedi.
“Bu ölümler, yerel ve bölgesel aktörlerin işlediği ihlaller ve yarattıkları kaos dalgası içinde, hesap verebilirliğin neredeyse tamamen ortadan kalktığı, adalet kurumlarının işleyişinin belirgin biçimde zayıfladığı bir ortamda meydana geldi.” –SOHR
Hayatını kaybeden silahlı unsurların sayısı 2 bin 604
- IŞİD unsurları: 40
- Askerî Operasyonlar İdaresi mensupları: 1093
- SDG ve bağlı unsurlar: 307
- Silahlı İslami gruplar: 645
- Yerel silahlı unsurlar: 383
- Eski yönetime bağlı askerler: 83
- Diğer/kimliği belirlenemeyen: 24
- İran yanlısı Suriyeli olmayan militanlar: 10
- Türkiyeli askerler: 8
- Cihatçılar: 11
Can kayıplarının aylara göre dağılımı
- 8-31 Aralık 2024: 2354 (1894 sivil – 460 silahlı unsur)
- Ocak: 1122
- Şubat: 603
- Mart: 2644
- Nisan: 452
- Mayıs: 428
- Haziran: 391
- Temmuz: 1733
- Ağustos: 874
- Eylül: 315
- Ekim: 260
- Kasım: 232
- 5 Aralık’a kadar: 31
Mezhepsel ve dini ayrışmalar tırmanıyor
SOHR raporunda, ibadethaneler ve dini sembollere yönelik saldırıların, mezhepsel ve dini ayrışmayı derinleştirdiği ifade edildi. İktidara yakın çevrelerin, mezhepçi ve kışkırtıcı söylem, karalama kampanyaları ve sosyal medya manipülasyonlarıyla hak ihlallerinin belgelenmesini itibarsızlaştırıp toplumsal kutuplaşmayı körüklediği vurgulandı.
Raporda ayrıca, eski subaylar, doktorlar ve sivillerin de bulunduğu binlerce kişinin herhangi bir hukuki dayanak ya da yargı süreci olmaksızın cezaevlerinde tutulmasının ve çok sayıdaki kaybın akıbetinin bilinmemesinin, adil yargılanma ilkesinin ağır ihlali ve geçiş dönemi adaletinin önünde ciddi bir engel olduğu vurgulanıyor.
Talepler
SOHR, raporun sonunda şu talepleri sıraladı:
- Kayıpların akıbetinin ortaya çıkarılması ve işkence ile diğer ihlallerin son bulması için, cezaevlerinin denetlenmesini sağlayacak uluslararası heyetlerin ülkeye gönderilmesi.
- Sivillerin derhal korunması ve tüm bölgelerdeki sistematik saldırı ve hak ihlallerinin engellenmesi.
- Hangi tarafa mensup olurlarsa olsunlar, tüm suç ve ihlal faillerinin yargı önüne çıkarılması; böylece hesap verebilirliğin sağlanması ve cezasızlık kültürüne son verilmesi.
- Mezhepçi ve kışkırtıcı medya kampanyalarının durdurulması; toplumsal dokuyu hedef alan nefret söylemi, karalama kampanyaları ve şiddet döngülerini besleyen propagandanın son bulması.
- Geçiş dönemi adaleti kurumlarının, insan haklarını esas alan, hukukun üstünlüğünü ve tüm Suriyeliler arasında eşitliği güvence altına alan temeller üzerinde yeniden inşa edilmesi.
Yazar
