27 Haziran
Afgan göçmenlerden Türkiye sınırında kötü muamele iddiası
“Gözlerimi açtığımda iki bacağım da kesilmişti. Ellerimi kaldırdım, çok hafif geldiler. İki elim de kesilmişti. Boğazım düğümlendi, konuşamadım.”
Yaşları 13 ile 25 arasında değişen 12 göçmen, BBC Afghan Forensic’e, Avrupa’ya gitmeye çalışırken Türk sınır görevlileri tarafından dövülen, soyulan ve ardından kar altında kaderlerine terk edilen 50 kişi arasında olduklarını söyledi.
Bu gruptan 13 yaşındaki Asım da dahil 11 kişi daha sonra donma nedeniyle uzuvlarını kaybetti. Beşi ise en az 20 kişinin donarak öldüğünü gördüklerini ifade etti.
Bu yıl 10-20 Ocak tarihleri arasında, hava sıcaklığının eksi 15 dereceye kadar düştüğü günlerde, İran sınırına en yakın Türk kenti olan ve göçmen kaçakçılığının önemli merkezlerinden biri kabul edilen Doğu Anadolu’daki Van’da yaklaşık 50 belgesiz Afgan göçmen gözaltına alındı.
Yirmi bir yaşındaki Şahsavar, kaçakçıların yardımıyla dördüncü denemesinde karlı İran sınırını geçtiğini ama Van’a girer girmez gözaltına alındığını söylüyor.
Şahsavar’a göre çok öfkeli olan Türk polisi göçmenleri sıraya dizdi ve dövmeye başladı:
“Bizi ağır şekilde dövdükten sonra, birkaç gece boyunca üzerimize kar yağan bir depoda tuttular. Günde sadece bir kez su ve kuru ekmek verdiler.”
Van Barosu İnsan Hakları Merkezi Göç ve İltica Komisyonu Başkanı Şafak Bozkurt, BBC Afghan Forensic’e yaptığı açıklamada, “Bu iddialarla ilgili bize ulaşan herhangi bir bilgi bulunmuyor. Ancak bölgede geri itme vakaları yaşanıyor. Hipotermi vakalarının meydana geldiğini de biliyoruz” dedi.
Türkiye’de yaşayan aktivist Zakira Hikmat ise Afgan göçmenlerin, Taliban’ın 2021’de Kabil’de iktidarı ele geçirmesinden bu yana her yıl birkaç kez benzer olayları dile getirdiğini söylüyor.
Hikmat’a göre sınırdaki güvenlik önlemlerinin artırılması, göçmenleri ülkeye giriş için çok daha tehlikeli güzergahlara yöneltti:
“İlkbaharın gelmesi ve karların erimesiyle bu kişilerin cesetleri köylüler ve çobanlar tarafından bulunuyor, ardından güvenlik güçlerine haber veriliyor.”
Van’da yaşayan göçmen hakları aktivisti Mahmut Keçen ise Afganların Türkiye’ye düzensiz girişte en sık kullandığı dağlık bölgelerin, “olumsuz hava koşulları, aşırı soğuk, yaralanma ve kaçakçıların istismarı gibi ciddi riskler taşıdığını” söylüyor.
Keçen, Van ve çevresindeki İran-Türkiye sınırında, kötü muamele, geri itme, iltica prosedürlerine erişimin engellenmesi ve zorla geri gönderilmeye ilişkin iddialarda bulunan Afganlar ve diğer göçmenlerle ilgili çok sayıda vaka üzerinde çalıştığını belirtiyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) Ekim 2021 ve Kasım 2022’de yayımladığı raporlarda, Afgan sığınmacıların dövüldüğü, iltica başvurularına erişimlerinin engellendiği ve Türk askerleri tarafından yargı süreci işletilmeden İran’a geri itildikleri yönündeki iddialara yer vermişti.
https://www.bbc.com/turkce/articles/c04yg9qpev6o
26 Haziran
ABD Yüksek Mahkemesi, Haitili ve Suriyelilerin toplu sınır dışı edilmesinin önünü açtı
Yüksek Mahkeme’nin 6-3’lük kararı, Donald Trump’a göç politikalarında önemli bir zafer kazandırırken, yüz binlerce göçmenin yasal koruma statüsünü kaldırarak ABD Dışişleri Bakanlığı’nın güvenli olmadığını belirttiği ülkelere sınır dışı edilmelerinin önünü açtı.
ABD Yüksek Mahkemesi, Trump yönetiminin ülkede yasal olarak yaşayan yaklaşık 350 bin Haitili ile 6 bin Suriyelinin insani koruma statüsünü derhal kaldırabileceğine hükmetti. Karar, söz konusu kişilerin sınır dışı edilmesinin önünü açtı.
Yüksek Mahkeme, perşembe günü Mullin v. Doe davasında 6’ya karşı 3 oyla aldığı kararla, Geçici Koruma Statüsü’nün (Temporary Protected Status-TPS) kaldırılmasını engelleyen alt mahkeme kararlarını bozdu. Kongre tarafından 1990 yılında oluşturulan TPS programı, ülkelerindeki savaş, doğal afet veya diğer olağanüstü koşullar nedeniyle geri dönmeleri güvenli olmayan göçmenleri sınır dışı edilmekten koruyor.
Karar, göçmenlik makamlarına TPS uygulamasını sona erdirme konusunda geniş yetki tanırken, muhafazakâr çoğunluk mahkemelerin bu sürece müdahale etmesi için hukuki dayanak bulunmadığı sonucuna vardı.
Karar, Yüksek Mahkeme’nin göç politikaları konusunda Trump yönetimi lehine verdiği son kararlardan biri olurken, mahkeme aynı gün iltica başvurularını kısıtlayan bir politikanın yeniden yürürlüğe girmesinin önünü açan ayrı bir karara da imza attı.
TPS nedir, kimleri etkiliyor?
TPS programı halen 17 ülkeden yaklaşık 1,3 milyon kişiyi kapsıyor.
Haitililere bu statü ilk kez 2010 yılında meydana gelen yıkıcı depremin ardından tanındı. Ülkede çete şiddetinin bir milyondan fazla kişiyi yerinden etmesi nedeniyle koruma statüsü yıllar içinde defalarca uzatıldı.
Suriyeliler ise ülkede 2012 yılında başlayan iç savaş nedeniyle TPS kapsamına alındı.
Ocak 2025’te yeniden Beyaz Saray’a dönen Trump yönetimi, TPS kapsamındaki 17 ülkenin 13’ü için koruma statüsünü sona erdirmek üzere adım attı. Alt mahkemeler tarafından durdurulan bu girişimler, Yüksek Mahkeme’nin son kararıyla hukuki açıdan önemli bir destek kazanmış oldu.
Kararın ayrıca, koruma statülerinin bu yıl yenilenmesi gereken El Salvador, Lübnan, Sudan ve Ukrayna açısından da emsal niteliği taşıyabileceği belirtiliyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı ise yaygın şiddet, suç, terör ve adam kaçırma olaylarını gerekçe göstererek Haiti ve Suriye’ye yönelik tüm seyahatlerden kaçınılmasını tavsiye ediyor.
Mahkeme ideolojik çizgiler doğrultusunda bölündü
Muhafazakâr çoğunluk adına kaleme aldığı gerekçeli kararda Yargıç Samuel Alito, göçmenlik makamlarının TPS statüsünü sona erdirme konusunda münhasır ve yargı denetimine kapalı yetkiye sahip olduğunu belirtti. Buna göre, alt mahkemeler işlemi hukuka aykırı bulsa bile yargıçlar TPS’nin kaldırılmasını durduramayacak.
Alito ayrıca, Trump’ın Haitili göçmenlere yönelik geçmişte yaptığı ve 2024 seçim kampanyası sırasında Haitililerin evcil hayvanları kaçırıp yediğini öne sürdüğü açıklamaların ırksal önyargıya işaret ettiği yönündeki iddiaları da reddetti.
Alito, söz konusu ifadelerin “Haiti’nin TPS statüsünün Haitililerin ırkı nedeniyle kaldırıldığını göstermeye yeterli olmadığını” savundu.
Karara muhalefet şerhi düşen Yargıç Elena Kagan ise çoğunluğu sert ifadelerle eleştirdi.
Kagan, “Ortaya konulan deliller arasında Başkan’ın o kadar tiksindirici ve ırksal çağrışımlar içeren açıklamaları var ki çoğunluk bunları karar metnine dahi yazmayı tercih etmiyor” ifadelerini kullandı.
Kararın yüz binlerce insanın hayatını, büyük ölçüde kalıcı biçimde altüst edeceğini belirten Kagan, bunun ağır sonuçlar doğuracağını söyledi.
‘Aileler belirsizlik içinde’
Haitili TPS sahiplerini temsil eden avukatlar, kararın “binlerce masum insanın gereksiz ve şiddet dolu ölümlerine doğrudan yol açacağını” savunarak Senato’ya, Temsilciler Meclisi’nde nisan ayında kabul edilen ve Haitililerin sınır dışı edilmeye karşı korunmasını uzatmayı öngören iki partili yasa tasarısını onaylama çağrısı yaptı. Tasarı halen Senato’da bekliyor.
Ohio eyaletinin Springfield kentinde Haitililere destek veren bir merkezin yöneticisi Viles Dorsainvil ise, “Aileler burada yaşıyor, çocuklar okula gidiyor, anne babalar işe gidiyor. Yüksek Mahkeme bugün adeta bütün bu hayatı durdurdu ve insanları belirsizliğe sürükledi.” dedi.
NAACP Başkanı ve Üst Yöneticisi (CEO) Derrick Johnson da kararı, “Yıllardır bu ülkede yaşayan, çalışan ve katkı sağlayan Haitili ailelere yönelik yıkıcı bir ihanet” olarak nitelendirdi.
Göçmen hakları savunucusu FWD.us ise insani sonuçların yanı sıra ekonomik etkilerine de dikkat çekti. Kuruluşa göre ABD iş gücünde yaklaşık 200 bin Haitili TPS sahibi bulunuyor. Bunların yaklaşık 15 bini tarım sektöründe, 13 bini ise hemşire yardımcısı olarak çalışıyor ve ABD ekonomisine toplamda yaklaşık 5,9 milyar dolar katkı sağlıyor.
23 Haziran
Verilen eğitim, yerinden edilmiş Sudanlı avukatların Çad’da işlerine geri dönmelerine yardımcı oluyor
Sudan’daki çatışmalardan kaçan yerlerinden edilmiş avukatlar, artık Çad’ın doğusunda UNHCR destekli bir eğitim programı sayesinde hukuk alanındaki çalışmalarına devam edebiliyorlar.
Amira, Çad’ın doğusunda, Sudan sınırına yakın İridimi Mülteci Kampı’nda, araziyi kaplayan derme çatma barınakların arasında oturuyor. Nisan 2023’te, sınırın ötesinde patlak veren savaştan kaçan aileler buraya geldiğinde, İridimi kampındaki yeni barınakların çoğu, o zamanlar elde bulunan malzemelerle -çubuklar, battaniyeler, plastik brandalar- aceleyle inşa edilmişti.
Kamp sürekli olarak genişledi ve şu anda yaklaşık 42.000 Sudanlı mülteciye ev sahipliği yapıyor. Birçoğu için buradaki günlük rutinleri, Sudan’daki önceki yaşamlarına pek benzemiyor. Birçoğu çalışmaya, başkalarına yardım etmeye veya topluluklarında sorumluluk pozisyonlarında bulunmaya alışmıştı. Çad’daki mülteci kampında günler su, yiyecek ve barınak temin etmekle geçiyor ve becerilerini ve deneyimlerini uygulama fırsatı çok az oluyor.
“Su almak için kuyrukta beklerken, eskiden nerede olduğumu hatırlamaya başlıyorum,” diyor yaklaşık üç yıldır kampta yaşayan 37 yaşındaki Amira. “Bir zamanlar avukat olduğumu neredeyse unutmuştum.”
Amira, Sudan’ın Kuzey Darfur bölgesinin başkenti El Fasher’de büyüdü. Annesi avukattı ve Amira çocukken, hukuk uzmanlarının müvekkilleri adına ikna edici davalar hazırladığı mahkeme sahneleri içeren filmleri çok severdi. Amira’nın kendisinin de hukuk okuması, eğitimini tamamlaması ve daha sonra Hartum eyaletinin Omdurman şehrinde avukatlık yapmaya başlaması neredeyse kaçınılmazdı.
https://www.unhcr.org/news/stories/training-helps-displaced-sudanese-lawyers-return-work-chad
24 Haziran
BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) temsilcisi Salih, Etiyopya’yı ziyaret etti
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseri Barham Salih, ülkeye yaptığı ilk resmi ziyaretin sonunda, çatışma ve istikrarsızlığın bölge genelinde yeni yerinden edilmelere yol açtığı bir dönemde Etiyopya’nın mülteci koruması ve entegrasyonunun birlikte yürütülebileceğini gösterdiğini söyledi.
Salih, “Etiyopya, koruma ile kapsayıcılığın ve fırsatların bir araya getirildiğinde nelerin mümkün olabileceğini gösteriyor; bu sadece mülteciler için değil, onları ağırlayan topluluklar için de geçerli,” dedi. “Bu liderlik daha fazla uluslararası destek, yatırım ve sorumluluk paylaşımını hak ediyor.”
18-22 Haziran tarihleri arasında gerçekleşen beş günlük misyon sırasında Salih, Dünya Mülteciler Günü’nü mülteciler ve ev sahibi topluluklarla birlikte kutladı ve Etiyopya Hükümeti, Afrika Birliği, BM ortakları, bağışçılar ve özel sektörle üst düzey görüşmeler gerçekleştirdi. Addis Ababa’da bulunduğu süre içinde, mültecilerin güvenli, gönüllü ve sürdürülebilir bir şekilde geri dönüşü konusunda Ruanda ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti hükümetleriyle önemli bir üçlü toplantıya başkanlık etti.
Etiyopya, 1,1 milyondan fazla mülteci ve sığınmacıya ev sahipliği yapan, Afrika’nın en büyük mülteci barındıran ülkelerinden biridir. Ekonomik baskılara, iklim şoklarına ve bölgesel istikrarsızlığa rağmen, ülke çatışma, şiddet ve zulümden kaçan insanlara güvenlik sunmaya devam etmektedir.
Ziyaretin önemli anlarından biri, mültecileri ulusal sistemlere ve hizmetlere dahil etmeyi amaçlayan ulusal bir çerçeve olan Makatet Yol Haritası’nın başlatılmasıydı. Bu yol haritası, kısa vadeli yardımların ötesine geçerek, mültecilere ve ev sahibi topluluklara belgeye erişim, eğitim, sağlık hizmetleri, iş imkanları ve yerel hizmetler sağlayarak fayda sağlamayı hedefliyor. Yüksek Komiser, bu girişimin, daha fazla kapsayıcılık, öz yeterlilik ve kalıcı çözümler yoluyla, uzun süreli durumlarda bulunan ve insani yardıma bağımlı mülteci sayısını önümüzdeki 10 yıl içinde yarıya indirmeyi amaçlayan UNHCR’nin “35’e kadar 50” vizyonuyla yakından uyumlu olduğunu belirtti.
25 Haziran
Darfur’dan kaçış: Çad’da anneler açlıkla karşı karşıya
Çad’ın doğusundaki İridimi mülteci kampında, yalnız bir ağacın altında, 45 yaşındaki Thuraya Mukhtar sessizce oturuyor ve savaşın köklerinden kopardığı güvenli bir hayatın kalıntılarını bir araya getirmeye çalışıyor.
Daha bir hafta önce, sağır edici patlama sesleri ve aralıksız silah sesleri onu Batı Sudan’ın Orchi bölgesindeki evini terk etmeye zorladı. Hayatının emeğini ve hayallerini geride bırakarak, sınırın ötesine sadece kaçınılmaz, peşini bırakmayan bir mülteci kimliğiyle geçti.
“Bir daha asla geri dönmeyeceğimi fark etmeden ayrıldım. Çocuklarımı kucağıma alıp kaçtım, arkamızda ateş, başımızın üstünde kurşunlar vardı,” diye anlattı Thuraya Al Jazeera’ya, sesi titrek ama yorgunluktan titriyordu. “İki gündür yemek yemedik ve çocuklarım açlıktan ağlıyor. Yarın onları nasıl doyuracağımı, bu gece nerede uyuyacağımı bilmiyorum.”
Thuraya, zorunlu göçün ezici ağırlığını omuzlayan binlerce kadından sadece biri. Gözlerinde sonsuz bir korku, açlık ve göç öyküsü yatıyor. Sessizce, her gün onlara “Ne zaman eve döneceğiz?” diye soran çocukları için tek bir damla su arıyorlar.
Yazar
