Milyonlarca emekli açlık sınırının altında, asgari ücretin gerisinde aylıklara mahkûm.
AKP’li yıllarda emekli olup çalışmaya devam etmek zorunda kalanların sayısı 4 kattan fazla arttı. Emekli aylığıyla geçim, ülkenin en yoksul kesiminin verdiği geçim mücadelesi hâline geldi.
Açlık sınırı 38 bin 24 liraya yükseldi
En düşük emekli aylığı 23 bin 552 TL seviyesinde. Her ay Türk-İş tarafından açıklanan ve 4 kişilik bir ailenin sadece beslenebilmek için gıda masraflarını içeren açlık sınırı Ekim ayında 38 bin 24 TL oldu. Emekli aylığı, açlık sınırının yüzde 38 altında kalıyor. Gıda ile birlikte diğer tüm temel harcamalar için haneye girmesi gereken toplam gelir tutarı olan yoksulluk sınırı ise 123 bin 856 TL. Emekli aylığı yoksulluk sınırının yüzde 81 altında kalıyor.
Hükümetin biraz da gündem değiştirmek için ortaya attığı zam senaryoları en düşük emekli aylığını dahi açlık sınırına ulaştırmıyor. Gündemdeki zam senaryolarına göre seçeneklerden biri tüm emekli aylıklarına seyyanen zam, diğeri ise enflasyon artışının üzerinde refah payı verilmesi.
Emekliler en altta eşitlendi
Emekli aylıklarının Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) karşısındaki kaybı derinleşti. 2002’de ortalama bir yıllık emekli aylıkları toplamının kişi başına milli gelire oranı yüzde 46.4 iken 2025’te yüzde 31.6’ya düştü. 2019’da ortalama emekli aylığı en düşük aylığın yüzde 91.7 üzerindeyken, bu fark 2025’te yüzde 18’e indi.
2025 yılı için 14 bin 469 TL olarak uygulanan taban aylık dikkate alındığında 14 bin 469 TL olan en düşük emekli aylığıyla geçinen bir hanenin yıllık geliri 173 bin 628 TL’de kaldı. Bu tutar, en yoksul yüzde 20’lik kesimin 200 bin 100 TL’lik ortalama yıllık gelirinin de altında kaldı.
Emekliler en yoksuldan daha yoksul
TÜİK verilerine göre emekli hanelerinin konut ve kira harcamalarının kendi bütçelerindeki payı 2018’de yüzde 28.55’ten 2025’te yüzde 38.66’ya çıktı. Kira yükü artarken gıdanın payı yüzde 25.52’den yüzde 22.66’ya geriledi.
TÜİK’in 2025 verileri, temel geçim kaynağı emekli aylığı olan hanelerin tüketim harcamalarının en yoksul yüzde 20’lik kesimle eşitlendiğini ve yer yer gerisine düştüğünü gösteriyor. Her iki grubun bütçesinin yaklaşık yüzde 39’u konut ve kiraya giderken, eğlence, kültür ve giyim harcamaları yüzde 1-3 bandında kalıyor. Gıdanın payı ise artan gıda enflasyonuna rağmen emekli hanelerinde yüzde 22.66’ya kadar düşüyor, emekliler kiralarını ödeyebilmek için gıdalarından kesiyorlar.
Her üç emekliden ikisi çalışmak zorunda
Emekli aylıklarının erimesi ve artan barınma giderleri, milyonlarca emekliyi yeniden çalışmaya zorladı. DİSK-AR’ın SGK ve TÜİK verilerine göre 2002’de 4.3 milyon emeklinin 1.6 milyonu (yüzde 36.6’sı) çalışırken, 2025’te 12.3 milyon emeklinin 8.5 milyonu (yüzde 69’u) çalışıyor veya iş arıyor. Yani her üç emekliden ikisi emeklilik hakkını fiilen kullanamaz hale geldi.
TÜİK işgücü göstergeleriyle yapılan karşılaştırmalı hesaplama, emeklilerin genel işgücü içindeki ağırlığının tarihi bir sıçrama yaptığını gösteriyor: 2005 yılında çalışan veya iş arayan 1.9 milyon emeklinin, Türkiye’de işgücü olarak ölçülen 21.3 milyonluk kesime oranı yüzde 8.91 oldu. 2015 yılında işgücündeki emekli sayısı 3.7 milyona çıktı. 2023-2025 döneminde EYT düzenlemesi ve derinleşen geçim baskısıyla birlikte işgücündeki emekli sayısı 2023’te 6.3 milyona, 2025’te ise 8.5 milyona ulaştı.
İleri yaşta ölüm silsilesi
Yetersiz aylıklar yüzünden dinlenmesi gereken yaşta inşaatlarda, tarım alanlarında, güvencesiz ve ağır sanayi kollarında çalışmaya zorlanan emekliler, bu ekonomik dayatmanın faturasını canlarıyla ödüyor. İSİG Meclisi’nin yıllık raporlarına göre, 2018 yılında 50 yaş ve üzerinde 469 işçi çalışırken hayatını kaybetmişken, bu sayı kur şoku ve pandemi koşullarının derinleştiği 2020 yılında 867’ye fırladı. Sonraki yıllarda da 500 sınırının altına inmeyen ileri yaş iş cinayetleri, 2025 yılında 684 işçinin ölümüyle yükselme seyrini sürdürdü. 2025 yılında yaşamını yitirenlerin 558’ini 50-64 yaş grubundaki işçiler, 126’sını ise 65 yaş ve üzerindeki ileri yaştaki işçiler oluşturdu.
Yazar
