COP31 şaşırtmadı: Taslak metinde fosil yakıtlardan çıkış yok

Fosil yakıtlardan uzaklaşma (TAFF) konusu, BM’nin her yıl düzenlediği iklim zirvesinin en tartışmalı başlıklarından biri haline geldi. Fosil yakıtlara yapılan tüm atıflar, bir çıkış planı oluşturulması yönünde artan baskıya rağmen, son COP31 taslağından silinmiş durumda.

COP31’in eş ev sahiplerinden Avustralya, perşembe günü (19 Kasım) yeni anlaşma taslağını kamuoyuna açıkladı. Taslakta, ülkelere iklim değişikliğinin başlıca sorumlusu olan kömür, petrol ve doğal gaz kullanımını aşamalı olarak sonlandırma çağrısına yer verilmedi.

BM’nin yıllık iklim zirvesine katılan yaklaşık 200 ülkenin, nihai anlaşmaya varmak için yarına (20 Kasım) kadar süresi bulunuyor.  COP31 kapsamında alınacak kararların tüm tarafların uzlaşmasını gerektirmesi, ilerlemenin çoğu zaman yavaş olmasına neden oluyor.

Geçen yıl Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenen COP30 zirvesinde de fosil yakıtlardan uzaklaşma (TAFF) ifadesi, fosil yakıt ihraç eden ülkelerin itirazları üzerine nihai anlaşma metninden çıkarılmıştı.

Günler süren gergin istişarelerin ardından müzakerelere başkanlık eden Avustralya, ilk taslağın yarısı uzunluğunda, sadeleştirilmiş yeni bir metin yayımladı. Yeni taslakta, en tartışmalı konulardan bazılarına ilişkin yeni ifadeler ve öneriler yer aldı.

Bunlar arasında, küresel nihai enerji talebinde elektriğin payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarılması çağrısı da ilk kez yer aldı.

Taslak anlaşmadan TAFF’nin çıkarılmış olmasına rağmen, birkaç ülke temiz enerjiye geçiş için kendi yol haritalarını yayınladı. 11 Kasım’da Finlandiya; Fransa, Almanya ve Hollanda’nın izinden giderek ulusal bir yol haritası yayımladı, TAFF’ye bağlılığını teyit etti.

Yaklaşık bir hafta sonra (17 Kasım) Danimarka, Portekiz, Lüksemburg ve İspanya kendi ulusal planlarını açıkladı.

HİZ 2026 Sonuç Bildirgesi yayınlandı

Antalya’da halklara kapalı olarak gezegenimizi zehirleyen sermayedarları destekleyen, ordulara sahip devletlerin COP31’i yapılırken; 14-18 Kasım tarihleri arasında Halkların İklim Zirvesi de yapıldı. Zirve Antalya’da birçok ülkelerden gelen halk temsilcileri ve Türkiye’den katılan demokratik kitle örgütlerinin katıldığı çok renkli, çok coşkulu bir “yaşamı savunuyoruz” yürüyüş ve mitingiyle başladı. Takip eden 4 gün boyunca ekolojik yıkımlara karşı doğanın hakları; fosilden çıkış ve enerji demokrasisi; Demokrasi, Anti-Militarizm ve Barış, Gıda Güvenliği ve Agroekoloji başlıklarında yüzlerce sunum ve söyleşi yapıldı. 18 Kasım’da sonuç bildirgesi yayınlandı.

Bildirinin tamamı şöyle:

Yaşamı Savunmak, Dünyayı Yeniden Kurmak

Dünyanın bütün halklarına sesleniyoruz!

Bizler, dünyanın farklı coğrafyalarından Antalya’da bir araya gelen işçiler, köylüler, küçük üreticiler, yerli halklar, kadınlar, gençler, ekoloji ve iklim adaleti hareketleri, sendikalar, barış savunucuları, bilim insanları, hak örgütleri ve yaşamı savunan bütün topluluklar olarak Halkların İklim Zirvesi’nde buluştuk.

Burada yalnızca iklim değişikliğinin sonuçlarını tartışmak için bulunmuyoruz. İklim krizini yaratan toplumsal ve ekonomik ilişkileri değiştirmek, dünyanın farklı yerlerinde sürdürülen mücadeleleri birleştirmek ve başka bir yaşamın maddi koşullarını birlikte kurmak için bir aradayız.

Bizler felaket ve nekropolitika çağında yaşıyoruz.

Atmosfer ısınıyor, okyanuslar asitleniyor, tatlı su varlıkları tükeniyor, ormanlar yok oluyor, tarım toprakları zehirleniyor ve biyolojik çeşitlilik geri döndürülmesi güç kayıplara uğruyor. Milyonlarca insan açlık, yoksulluk, savaş, zorunlu göç ve güvencesizlik koşullarında yaşamaya çalışıyor.

Küresel sıcaklık artışının 1,5°C düzeyine ulaşması, gelecekte yaşanabilecek bir felaketin göstergesi değil, bugün içinde yaşadığımız felaketin kendisidir. Nepal’de sellerin ve heyelanların yol açtığı yıkım, kaybedilen yaşamlar ve yerinden edilen topluluklar bunun somut örnekleridir. Dünyanın farklı coğrafyalarında yaşanan aşırı sıcaklıklar, kuraklıklar, yangınlar ve seller, iklim krizinin geleceğe ertelenebilecek bir tehdit olmadığını ortaya koymaktadır. Uzun dönemli küresel ısınmanın 1,5°C eşiğini kalıcı biçimde aşması, bu felaketlerin daha da ağırlaşması ve geri döndürülemez ekolojik kayıpların artması anlamına gelecektir.

Ancak bu kriz herkesi eşit biçimde etkilemiyor. Kimin yaşayacağının, kimin ölüme, açlığa, susuzluğa ve yerinden edilmeye terk edileceğinin ekonomik ve siyasal iktidar ilişkileri tarafından belirlendiği bir dünyada, iklim krizi de yaşamla ölüm arasındaki eşitsizlikleri derinleştiriyor.

Felaketlerden kâr elde eden, yıkımı yeni sermaye birikim alanlarına dönüştüren, afetleri olağanüstü yönetim biçimlerini kalıcılaştırmanın ve toplumsal hakları sınırlandırmanın gerekçesi haline getiren politikaları reddediyoruz. Felaketlerin yönetimi adına otoriterleşmeyi, sınırların askerîleştirilmesini ve halkların yaşamlarının gözden çıkarılmasını kabul etmiyoruz.

İklim krizi, kapitalist üretim tarzının doğayı sınırsızca kullanılabilecek bir kaynak, insan emeğini ise maliyeti sürekli düşürülecek bir üretim unsuru olarak ele alan yapısından ayrı düşünülemez. Sermaye birikiminin sürekliliği, gezegenin ekolojik sınırlarıyla ve toplumların insanca yaşama gereksinimleriyle giderek daha derin bir çelişki içine giriyor.

Bu nedenle iklim krizini yalnızca fosil yakıtların başka enerji kaynaklarıyla değiştirilmesi veya karbon emisyonlarının fiyatlandırılması yoluyla çözülebilecek teknik bir sorun olarak görmüyoruz. Kriz, üretimin ne için yapıldığı, kaynakların nasıl bölüşüldüğü, kararları kimlerin aldığı ve toplumsal yaşamın hangi ihtiyaçlara göre örgütlendiği sorularını gündeme getiriyor.

Anadolu’nun antik düşünce dünyasında hava, su, ateş ve toprak, yaşamı meydana getiren dört temel unsur, “çar anasır” olarak kavranırdı. Bugün hava kirletiliyor, su metalaştırılıyor, toprak şirketlere devrediliyor, ateş savaşların, orman yangınlarının ve aşırı sıcaklıkların yıkıcı gücüne dönüşüyor. Oysa insan, içinde yaşadığı doğanın dışında değildir. Makrokozmosla mikrokozmos, gezegenin yaşam döngüleriyle insan bedeninin ve toplumsal yaşamın sürekliliği birbirine bağlıdır.

Kopenhag’dan Glasgow’a, Belém’den Antalya’ya uzanan halkların iklim mücadelesi de bir süreklilik gösteriyor, bizler de bunun bir parçasıyız. Dünyanın farklı coğrafyalarında gelişen gıda egemenliği, agroekoloji, feminist dönüşüm, emek, barış ve ekolojik adalet mücadelelerinin biriktirdiği deneyimleri ortak bir toplumsal dönüşüm perspektifinde buluşturuyoruz.

I.    Doğanın hakları, ekolojik adalet ve ekokırımın sonlandırılması

Doğa, insanların kullanımına sunulmuş bir kaynak deposu değildir. Ormanların, nehirlerin, dağların, sulak alanların, denizlerin, toprağın ve bütün canlıların varoluşu birbirine bağlı ekolojik ilişkiler içinde sürdürülür. Doğanın haklarını savunmak, bu ilişkilerin yalnızca ekonomik değerleri üzerinden tanımlanmasına ve şirketlerin kâr beklentilerine tabi kılınmasına karşı çıkmaktır.

Madencilik, endüstriyel tarım, enerji ve altyapı yatırımları, ormansızlaşma ve rant odaklı kentleşme politikaları ekosistemleri parçalayarak geri döndürülmesi güç tahribatlar yaratmaktadır. Ekolojik yıkım aynı zamanda mülksüzleştirme ve yerinden etme sürecidir. Toprağını kaybeden köylü, balıkçılık alanı kirletilen kıyı topluluğu veya ormanı yok edilen yerli halk yalnızca geçim kaynağını değil; toplumsal ilişkilerini, kültürünü ve tarihsel belleğini de kaybedebilir.

Bir ormanın, kutsal alanın, mezarlığın veya kuşaklar boyunca aktarılan yerel bilginin kaybı yalnızca parasal zarar hesaplarıyla değerlendirilemez. Ekolojik restorasyon, fiziksel çevrenin onarılmasıyla birlikte toplumsal ve kültürel ilişkilerin yeniden kurulmasını da içermelidir.

Ekokırımın ulusal ve uluslararası hukukta suç olarak tanımlanmasını, ağır ekolojik yıkıma neden olan faaliyetlerin durdurulmasını, sorumlu şirketlerin ve kamu otoritelerinin hesap vermesini talep ediyoruz. Yerel toplulukların bilgi edinme, karar alma ve etkili hukuki başvuru hakları güvence altına alınmalı; yerli halkların özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza hakkı tanınmalıdır. Ekolojik yıkıma karşı mücadele edenlerin kriminalize edilmesine ve baskı altına alınmasına son verilmelidir.

Filistin: Özgürlük ve Kendi Kaderini Tayin Hakkı Olmadan İklim Adaleti Olmaz 

Filistin, iklim adaleti, barış, özgürlük ve yaşam hakkı mücadelelerimizin kesiştiği yerdedir. Gazze’deki yıkım, savaşın ve işgalin yalnızca insan yaşamını değil, yaşamı mümkün kılan koşulları da nasıl ortadan kaldırdığını göstermektedir: su sistemleri, tarım toprakları, gıda üretimi, sağlık tesisleri, konutlar ve bütün ekosistemler. Bu sistemlerin yok edilmesi, savaşın yalnızca çevresel bir sonucu değildir; Filistin halkının var olma, kendi topraklarında yaşama ve geleceğini belirleme hakkının sistematik biçimde elinden alınmasıyla doğrudan bağlantılıdır.

İsrail’in Gazze’de gerçekleştirdiği soykırımı, işgali, zorla yerinden etme politikalarını ve Filistin halkının yaşamını ve geçim olanaklarını sistematik biçimde yok etmesini kınıyoruz. Şiddetin derhal ve kalıcı biçimde sona erdirilmesini, işgalin son bulmasını, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar için hesap verebilirliğin sağlanmasını ve Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkının eksiksiz tanınmasını talep ediyoruz.

Ekolojik restorasyon ve yeniden inşa süreçleri, yeni bağımlılık ve mülksüzleştirme ilişkileri yaratmadan, Filistinli toplulukların kendi kararları doğrultusunda yürütülmelidir. Filistin için adalet olmadan iklim adaleti; Filistin halkının özgürlüğü, onuru ve kendi kaderini tayin hakkı güvence altına alınmadan kalıcı barış mümkün değildir.

Yeşil ekstraktivizm ekolojik dönüşüm değildir

Fosil yakıtlardan çıkış adına yeni bir madencilik ve hammadde gaspı dalgası yaratılmasını kabul etmiyoruz. Elektrikli araçlar, bataryalar ve yenilenebilir enerji teknolojileri için artan mineral talebi, özellikle Küresel Güney’de yeni ekolojik tahribatlar ve eşitsiz ticaret ilişkileri yaratmaktadır. Bir coğrafyanın enerji dönüşümü başka bir coğrafyanın yıkımı pahasına gerçekleştirilemez.

Türkiye’de Kazdağları’ndan Akbelen’e, İliç’ten Develi’ye, Varto’dan Diyadin’e uzanan mücadeleler, madencilik ve enerji politikalarının ormanlar, meralar, tarım alanları ve su havzaları üzerindeki etkilerini görünür kılmaktadır. Türkiye’nin iklim zirvesine ev sahipliği yapması, kendi topraklarındaki ekolojik tahribatı ve buna karşı sürdürülen toplumsal direnişleri görünmez kılamaz.

Kritik minerallerin çıkarılması ve ticareti ekolojik sınırlar, emek hakları ve uluslararası adalet ilkelerine tabi olmalıdır. Teknolojik bağımlılıkları ve eşitsiz ticaret ilişkilerini sürdüren fikrî mülkiyet rejimleri dönüştürülmeli, bilimsel bilgi ve teknolojik olanaklar toplumların ortak yararına kullanılmalıdır.

II.     Fosil yakıtlardan çıkış ve enerji demokrasisi

Kömür, petrol ve fosil gaz üretimi ile tüketimi hızla ve planlı biçimde azaltılmalıdır. Yeni fosil yakıt arama ve çıkarma projelerine son verilmeli, mevcut üretimin tasfiyesi için bilimsel gerekliliklere dayanan bağlayıcı ve adil bir takvim oluşturulmalıdır. Tarihsel olarak en yüksek emisyonlara yol açan ülkeler daha hızlı hareket etmeli, gerekli finansmanı ve teknolojik desteği sağlamalıdır.

Enerji dönüşümünün başarısı yalnızca yenilenebilir enerji kapasitesindeki artışla ölçülemez. Özel enerji tekellerinin denetimindeki bir sistemde yenilenebilir kaynakların yaygınlaşması, enerji yoksulluğunu, bölüşüm eşitsizliklerini veya aşırı kaynak kullanımını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Enerji üretimi ve dağıtımı toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda, demokratik kamusal denetim altında örgütlenmelidir. Çalışanların, tüketicilerin ve yerel toplulukların karar alma süreçlerine katıldığı kamusal enerji sistemleri, enerji kooperatifleri ve topluluk temelli modeller desteklenmelidir.

Yenilenebilir enerji projeleri de ekolojik sınırları, tarım alanlarını, biyolojik çeşitliliği ve toplulukların haklarını gözetmelidir. Enerji verimliliği politikaları yoksulların temel tüketimlerini kısmak yerine aşırı enerji kullanımına dayanan sektörlerin dönüştürülmesini hedeflemelidir.

Bu dönüşümün gerçekleştirilmesinde işçi sınıfının kolektif gücü belirleyicidir. Üretimi fiilen gerçekleştiren emekçiler, üretimi durdurma, değiştirme ve yeniden örgütleme kapasitesine de sahiptir. Fosil yakıtlardan çıkışın demokratik planlamaya dayanması, işçilerin yalnızca dönüşümden etkilenen insanlar olarak değil, dönüşümün karar verici özneleri olarak tanınmasını gerektirir.

III.      Savaş, militarizm ve barış: Yaşamın bütünlüğünü savunmak

Savaş ve militarizm ekolojik krizin ayrılmaz parçalarıdır. Silah üretimi ve askerî faaliyetler büyük miktarlarda enerji, hammadde ve kamu kaynağı tüketirken savaşlar kentleri, tarım alanlarını, su altyapısını ve ekosistemleri tahrip etmektedir. Kimyasal kirlilik, patlayıcı kalıntıları, biyolojik çeşitlilik kaybı ve yıkılan altyapıların etkileri, çatışmalar sona erdikten sonra da kuşaklar boyunca devam etmektedir.

Gazze’de yaşanan yıkım, savaşın insan yaşamıyla birlikte yaşamın maddi koşullarını da nasıl hedef alabildiğinin en ağır örneklerinden biridir. Hastanelerin, okulların, konutların, tarım alanlarının ve su altyapısının tahrip edilmesi, Filistin halkının bugününü ve geleceğini tehdit etmektedir. Filistin halkının özgürlük ve kendi kaderini tayin hakkını, işgalin sona erdirilmesini, kalıcı barışı ve uluslararası hukuk ihlalleri için hesap verebilirliği savunuyoruz.

Sudan’dan Kongo’ya, Ukrayna’dan dünyanın diğer çatışma coğrafyalarına kadar savaşların, işgallerin, zorla yerinden edilmelerin ve ekolojik tahribatın sona erdirilmesini istiyoruz.

2025 Lahey NATO Zirvesi’nde üye devletlerin 2035 yılına kadar gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde 5’ini savunma ve güvenlikle bağlantılı harcamalara ayırma taahhüdü, küresel bütçe önceliklerinin yönünü göstermektedir. Aynı dünyada iklim finansmanı yetersiz kalmakta, milyonlarca insan temiz suya, gıdaya, eğitime, sağlığa ve güvenli barınmaya erişememektedir.

Askerî harcamaların azaltılmasını, savaş endüstrisine ayrılan kaynakların iklim finansmanına, kamusal hizmetlere, gıda sistemlerinin dönüşümüne ve ekolojik restorasyona aktarılmasını talep ediyoruz. Askerî faaliyetlerin sera gazı emisyonları eksiksiz biçimde hesaplanmalı ve iklim politikalarına dahil edilmelidir. Silah sanayisinde çalışan emekçilerin haklarını koruyan dönüşüm programları geliştirilmelidir.

Türkiye’de de demokratik barışın geliştirilmesini, çatışmanın toplumsal ve ekolojik sonuçlarının giderilmesini ve barışın doğayla ilişkilerimizi de kapsayacak biçimde kurulmasını savunuyoruz.

Barış, silahların susmasının ötesinde halkların özgürlük, eşitlik, güvenli yaşam ve kendi geleceklerini belirleme haklarına sahip olmasıdır. Dünyanın bütün halklarının özgür, eşit ve sınırların olmadığı bir dünyada yaşamasını istiyoruz. İnsanların hareket özgürlüğünün, yaşam hakkının ve dayanışmasının vatandaşlık statüsüne veya coğrafi sınırlara göre engellenmesine karşı çıkıyoruz.

IV.      Gıda egemenliğini geri istiyoruz

Gıda sistemleri iklim krizinin hem nedenlerinden hem sonuçlarından biridir. Endüstriyel tarım, ormansızlaşma, yoğun kimyasal kullanımı, fosil yakıtlara bağımlılık, uzun tedarik zincirleri ve endüstriyel hayvancılık ekolojik tahribatı artırırken kuraklık, seller ve aşırı sıcaklıklar küçük üreticilerin geçim koşullarını ağırlaştırmaktadır.

Gıda egemenliği, halkların kendi gıda ve tarım sistemlerini demokratik biçimde belirleme hakkıdır. Toprak, su, tohum ve üretim araçları üzerinde toplumsal denetimi; köylülerin, tarım işçilerinin, balıkçıların, çobanların ve yerel toplulukların haklarının korunmasını gerektirir.

Agroekolojiyi yalnızca alternatif bir üretim tekniği olarak görmüyoruz. Agroekoloji, toprak hakkını, yerel bilgiyle bilimsel bilgiyi, feminist mücadeleyi, kolektif örgütlenmeyi ve dayanışma ekonomilerini birleştiren bir toplumsal dönüşüm perspektifidir.

Endüstriyel hayvancılığın yarattığı ekolojik tahribatı ve hayvanların metalaştırılmasını da sorguluyoruz. Bitki temelli agroekolojik üretimin geliştirilmesini, sağlıklı gıdaya erişimin güvence altına alınmasını ve bu dönüşümün üreticilerle emekçilerin hakları korunarak gerçekleştirilmesini savunuyoruz.

Toprağı, suyu ve biyolojik çeşitliliği kirleten, halk sağlığını ve gelecek nesilleri tehdit eden kimyasal pestisitlere bağımlılık sona erdirilmelidir. Başta yüksek derecede tehlikeli, kanserojen, üreme sağlığına zarar veren ve endokrin sistemi bozan pestisitler olmak üzere ciddi risk taşıyan maddeler derhal yasaklanmalı; diğer tehlikeli sentetik pestisitlerden çıkış için bağlayıcı ve aşamalı bir takvim oluşturulmalıdır.

Bu dönüşümün maliyeti küçük üreticilere ve tarım işçilerine yüklenemez. Çiftçilerin gelirini ve refahını güvence altına alan kamusal destekler, teknik eğitim, bağımsız araştırma, kooperatifler ve kamusal alım garantileriyle agroekolojik üretime adil geçiş sağlanmalıdır.

Tohumların şirket tekellerinden kurtarılması, çiftçilerin tohum saklama, çoğaltma ve paylaşma haklarının korunması, yerel üretici ve tüketici ağlarının güçlendirilmesi gereklidir. Sağlıklı, yeterli ve kültürel olarak uygun gıdaya erişim herkes için güvence altına alınmalıdır.

V.     Suyun hakkı ve ekolojik bütünlük

İklim krizi aynı zamanda derinleşen bir su krizidir. Kuraklık, değişen yağış rejimleri, yeraltı sularının aşırı kullanımı, kirlilik ve ekosistem tahribatı, insanların ve diğer canlıların suya erişim koşullarını değiştirmektedir.

Su, bütün canlılar için yaşamın koşuludur; piyasa ilişkilerine tabi kılınamaz. Temiz, güvenli ve yeterli suya erişim anayasal ve kamusal güvence altına alınmalıdır. Okullarda, hastanelerde ve kamusal alanlarda içme suyuna ücretsiz erişim sağlanmalı; su hizmetlerinin özelleştirilmesine karşı demokratik kamusal yönetim esas alınmalıdır.

Madencilik, sanayi, büyük ölçekli tarım, turizm, veri merkezleri ve yapay zekâ altyapılarının su tüketimleri şeffaf biçimde denetlenmelidir. Yerel toplulukların, üreticilerin ve bilim insanlarının katılımıyla havza bazlı adil su bütçeleri oluşturulmalıdır.

Sulak alanların restorasyonu, nehirlerin ekolojik akışlarının korunması, yağmur suyu hasadı ve kirliliğin kaynağında önlenmesi önceliklendirilmelidir. Sınır aşan sularda hakkaniyetli kullanım, ekolojik bütünlük ve uluslararası işbirliği güçlendirilmelidir.

VI.      Atık sorunu üretimin yeniden örgütlenmesi gerektiğini gösteriyor

Atık sorunu kapitalist üretim ve tüketim sisteminin yapısal sonuçlarından biridir. Ürünlerin kullanım ömürlerinin bilinçli biçimde kısaltılması, sürekli yeni tüketim ihtiyaçlarının yaratılması, aşırı ambalaj kullanımı ve üretimin toplumsal ihtiyaçlar yerine sermaye birikiminin gerekliliklerine göre örgütlenmesi, giderek artan miktarlarda atık ortaya çıkarmaktadır.

Atık sorununun kalıcı çözümü, planlı eskitmenin kaldırılması ve üretimin gerçek toplumsal ihtiyaçlara, ekolojik sınırlara ve ürünlerin uzun ömürlü kullanımına göre yeniden planlanmasıdır.

Ürünler dayanıklı, onarılabilir, yeniden kullanılabilir ve malzeme tüketimini azaltacak biçimde tasarlanmalıdır. Gereksiz üretim azaltılmalı, üretim kararları şirketlerin kâr beklentilerinden çıkarılarak demokratik toplumsal denetime açılmalıdır.

Atıkların uluslararası dolaşımı küresel eşitsizlikleri yeniden üretmektedir. Yüksek tüketim düzeylerine sahip ülkelerin atıklarını kendi sınırları dışındaki ülkelere ihraç etmesi, üretim ve tüketimin ekolojik maliyetlerini başka halkların yaşam alanlarına aktarmaktadır.

Atıkların üretildikleri ülkelerin dışına ihraç edilmesine son verilmelidir. Hiçbir ülke başka bir ülkenin çöplüğü haline getirilemez. Atık ticaretinin yarattığı eşitsizlikler, küresel üretim ve tüketim ilişkilerinin değiştirilmesiyle ortadan kaldırılabilir.

Tehlikeli gemilerin söküm amacıyla başka ülkelere gönderilmesine ve çevre ile işçi sağlığını tehdit eden gemi söküm faaliyetlerine son verilmelidir. Aliağa gibi gemi söküm merkezlerinde birikmiş ekolojik zararlar giderilmeli; çalışanların gelir, istihdam ve sosyal hakları güvence altına alınmalıdır.

VII.       Kayıp ve zararların karşılanması ve gerçek adil geçiş için mücadele ediyoruz

İklim finansmanı gönüllü yardım değil, tarihsel sorumluluk ve uluslararası adalet meselesidir. Yeterli, öngörülebilir ve doğrudan erişilebilir olmalı; öncelikle kamusal kaynaklardan ve yeni borç yaratmayan hibelerden karşılanmalıdır.

Uyum finansmanı kamusal sağlığa, suya erişime, afet riskinin azaltılmasına, ekolojik restorasyona, agroekolojiye, gıda egemenliğine ve güvenli barınmaya yönlendirilmelidir. Yerli halklar, kadın örgütleri, küçük üreticiler ve yerel topluluklar finansmana doğrudan erişebilmeli; kaynakların kullanımına ilişkin kararlarda söz sahibi olmalıdır.

Kayıp ve zarar finansmanı ekonomik kayıpların yanında kültürel mirasın, ekosistemlerin, toplumsal bağların ve yerel bilginin kaybını da kapsamalıdır. Ekonomik olmayan kayıp ve zararların değerlendirilmesinde etkilenen toplulukların deneyimleri ve talepleri esas alınmalıdır.

İklim finansmanı yoluyla yeni borç ve bağımlılık ilişkileri yaratılmamalıdır. Küresel Güney’in adaletsiz borçlarının silinmesi, uluslararası finans mimarisinin demokratikleştirilmesi ve iklim teknolojilerinin kamu yararına paylaşılması gereklidir. Fosil yakıt teşvikleri kaldırılmalı; iklim kaynakları savaş endüstrisini, yıkıcı madenciliği ve ekolojik açıdan riskli teknolojileri finanse etmek için kullanılmamalıdır.

İşçilerin örgütlenme ve toplu pazarlık hakları, gelir güvenceleri ve karar alma süreçlerine katılımı korunmalıdır. Adil geçiş enerji sektörünün yanında tarımı, gıda sistemlerini, madenciliği, sanayiyi, ulaşımı, atık yönetimini ve bakım hizmetlerini kapsamalıdır.

COP31’de tartışılan Belém-Antalya Adil Geçiş Mekanizması’nın yalnızca bilgi paylaşan sembolik bir platform olarak kalmasını yeterli görmüyoruz. Sendikaların, işçilerin, kadınların, köylülerin, yerli halkların ve yerel toplulukların temsil edildiği, yeterli kaynaklara ve uygulama kapasitesine sahip demokratik bir mekanizma oluşturulmalıdır.

Bu mekanizma teknik destek, kapasite geliştirme, teknoloji paylaşımı, finansmana erişim ve topluluk temelli uygulamaların yaygınlaştırılmasını sağlamalı; uluslararası ticaret, borç ve fikrî mülkiyet rejimlerinin yarattığı yapısal engelleri de ele almalıdır.

VIII.        Sahte çözümler, iklim biliminin sınırları ve bağımsızlığı

İklim krizine karşı geliştirilen politikaların bir bölümü, krizi yaratan üretim ve tüketim ilişkilerini değiştirmeden mevcut ekonomik düzenin devamını sağlamaya yöneliktir. Karbon piyasaları, karbon denkleştirme mekanizmaları, doğanın finansallaştırılması, spekülatif karbon giderimi ve büyük ölçekli jeomühendislik uygulamaları, gerçek emisyon azaltımlarının yerine geçirildiklerinde fosil yakıt ekonomisinin ömrünü uzatabilmektedir.

Teknolojik müdahaleler de bütün ekolojik ve toplumsal etkileriyle değerlendirilmelidir. Bir sorunu çözmek üzere geliştirilen teknoloji başka bir sorunu derinleştirebilir. Büyük ölçekli biyoenerji ve karbon giderimi projeleri tarım alanları ve su varlıkları üzerindeki baskıyı artırabilir; mineral yoğun enerji teknolojileri yeni madencilik faaliyetlerini genişletebilir; deniz jeomühendisliği okyanus ekosistemlerinde uzun vadeli sonuçları belirsiz değişikliklere yol açabilir.

Okyanus gübreleme, okyanus alkalinitesinin yapay olarak artırılması ve deniz biyokütlesinin batırılması gibi uygulamaların ticari olarak yaygınlaştırılmasına karşı ihtiyat ilkesi uygulanmalıdır. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi kapsamındaki ilgili kararlar korunmalı; ekolojik açıdan riskli deniz jeomühendisliği projeleri Paris Anlaşması’nın 6. maddesi kapsamındaki karbon piyasalarına dahil edilmemelidir.

İklim krizinin geldiği aşama, mevcut bilimsel hedeflerin ve politika varsayımlarının da eleştirel biçimde değerlendirilmesini gerektirmektedir. Atmosferik karbondioksit yoğunluğunun 450 ppm düzeyinde tutulmasına dayanan geçmiş güvenlik yaklaşımları, paleoklimatolojik verilerin ortaya koyduğu uzun dönemli geri beslemeler, buz tabakalarının tepkileri ve geri döndürülemez ekolojik dönüşümler karşısında yeterli güvence sağlamamaktadır.

Bu nedenle atmosferik CO₂ yoğunluğunun ilk hedef olarak 350 ppm’e düşürülmesini savunuyoruz. Bu hedef, yıllık emisyonların hızla azaltılmasıyla birlikte atmosferde birikmiş karbondioksitin güvenli düzeylere geri çekilmesini gerektirir. Ancak bu süreç, gıda egemenliğini, biyolojik çeşitliliği ve toplulukların haklarını tehdit eden spekülatif teknolojilere dayandırılamaz.

Bilimsel değerlendirmelerin bağımsızlığı da güvence altına alınmalıdır. Fosil yakıt şirketlerinin araştırmaları finanse etmesi, bilim insanlarıyla ve uluslararası bilimsel kurumlarla kurdukları ekonomik ilişkiler, çıkar çatışmalarının şeffaf biçimde denetlenmesini zorunlu kılmaktadır.

Petrol ve gaz endüstrisiyle ekonomik ilişkileri bulunan uzmanların uluslararası iklim değerlendirme süreçlerinde görev alması, bilimsel kurumların bağımsızlığının nasıl korunduğuna ilişkin ciddi sorular doğurmaktadır. Bu tür bağlantıların varlığı tek tek bilimsel çalışmaların kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmese de bilimsel gündemin belirlenmesinden araştırmaların finansmanına ve raporların hazırlanmasına kadar bütün süreçlerin şirket çıkarlarından bağımsız biçimde yürütülmesi gerekir.

Araştırma finansmanı şeffaflaştırılmalı, fosil yakıt şirketleriyle ilişkiler açıkça beyan edilmeli, çıkar çatışmaları bağımsız biçimde denetlenmeli ve kamusal araştırma kapasitesi güçlendirilmelidir. Şirketlerin yanıltıcı yeşil dönüşüm iddialarına, iklim dezenformasyonuna ve bilimsel bilginin ticari çıkarlar doğrultusunda kullanılmasına karşı bilgi edinme ve ifade özgürlüğü korunmalıdır.

IX.      Kamusal Yol: Yaşamın ve hakların kolektif güvencesi

Kamusal Yol yaklaşımını, iklim krizine karşı evrensel ve uygulanabilir toplumsal hakları güvence altına alan, yaşamın yeniden üretimini kolektif sorumluluk olarak tanımlayan bir dönüşüm perspektifi olarak savunuyoruz. Kamusallık yalnızca devlet mülkiyeti anlamına gelmez. Kamusal finansmanı, demokratik denetimi, çalışanların ve hizmetlerden yararlananların karar alma süreçlerine katılımını, toplumsal cinsiyet eşitliğini ve herkes için erişilebilirliği kapsar.

Afetler karşısında yardım değil, hak

İklim krizine uyum ve afet yönetimi politikalarının önemli bir bölümü, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri, engellilik, yaş, sınıf ve farklı toplulukların ihtiyaçları bakımından kör bir yaklaşımla hazırlanmaktadır. Risk değerlendirmeleri toplumları homojen kabul etmekte; herkesin aynı hareket kabiliyetine, gelire, bilgiye, teknolojiye ve kamusal hizmetlere erişim olanağına sahip olduğunu varsaymaktadır.

Bu körlük, afet öncesi hazırlıklardan tahliye süreçlerine, geçici barınma hizmetlerinden yeniden inşa politikalarına kadar bütün aşamalarda eşitsizlikleri yeniden üretmektedir. Erken uyarı sistemleri görme veya işitme engelli bireyler için erişilebilir olmayabilmekte; tahliye planları hareket kısıtlılığı bulunan insanları dışarıda bırakabilmekte; geçici barınma alanları kadınların, çocukların ve LGBTİ+’ların güvenlik ve mahremiyet ihtiyaçlarını dikkate almayabilmektedir. Yeniden inşa ve destek programları ise mülkiyet sahipliğini esas aldığında kiracıları, kayıt dışı çalışanları, göçmenleri ve ekonomik bağımsızlığı bulunmayan kadınları dışlayabilmektedir.

Afet yönetiminde toplumsal cinsiyet eşitliği ve evrensel erişilebilirlik sonradan eklenen teknik düzenlemeler olmaktan çıkarılmalıdır. Risk değerlendirmeleri, erken uyarı sistemleri, tahliye planları, sağlık hizmetleri, sosyal koruma programları ve yeniden inşa süreçleri farklı toplumsal grupların somut ihtiyaçları ve eşit hakları temelinde yeniden tasarlanmalıdır. Kadın örgütleri, engelli örgütleri, yaşlılar, çocuk ve gençlik örgütleri, göçmen toplulukları ve yerel halklar bütün aşamalarda karar alma süreçlerine katılmalıdır.

Afet öncesinde, sırasında ve sonrasında kamusal hakların korunması devletlerin yükümlülüğüdür. Afet öncesinde risklerin azaltılması, güvenli konutların sağlanması, kamusal altyapının güçlendirilmesi ve erişilebilir erken uyarı sistemlerinin kurulması gerekir. Afet sırasında sağlık, barınma, gıda, su, enerji, iletişim ve ulaşım hizmetlerine ayrım gözetilmeksizin erişim sağlanmalıdır. Afet sonrasında insanların borçlandırılmadan güvenli konutlara kavuşması, gelir ve istihdam haklarının korunması, kamusal hizmetlerin yeniden kurulması ve toplumsal yaşamın onarılması esas alınmalıdır.

Afetlerden etkilenen insanların korunması, bağış kampanyalarına, geçici yardımlara veya şirketlerin sosyal sorumluluk programlarına bağımlı hale getirilemez. Afet karşısında korunma, sosyal güvence ve onarım yardım değil, haktır. Bu haklar kamusal bütçelerle, hukuki güvencelerle ve demokratik hesap verebilirlik mekanizmalarıyla desteklenmelidir.

Bakımın toplumsallaştırılması

Bakımın toplumsallaştırılması, bu sorumluluğun hanelere ve özellikle kadınlara yüklenmesine son verilmesini gerektirir. Ücretsiz ve nitelikli kamusal kreşler, yaşlı ve engelli bakım hizmetleri, toplum temelli sağlık ve sosyal destek sistemleri yaygınlaştırılmalıdır. Bakım çalışanlarının güvenceli istihdamı, insana yakışır ücretleri ve örgütlenme hakları korunmalıdır.

Hem nefes hem ekmek

İşçiler, kirletici sanayilerde çalışmaya devam ederek sağlıklarını kaybetmekle işsiz ve gelirsiz kalmak arasında seçim yapmaya zorlanamaz. Aşırı sıcaklarda, sellerde, yangınlarda ve diğer iklim afetlerinde işlerini kaybetmemek için yaşamlarını tehlikeye atmak zorunda bırakılamaz.

Devletlerin ve şirketlerin sorumluluğu emekçileri ekmekle nefes arasında sıkıştırmak değil, her ikisini de güvence altına almaktır.

Kirletici faaliyetlerden çıkış, işçilerin gelir güvencesi, kamusal istihdam, sosyal koruma ve yeniden eğitim haklarıyla birlikte planlanmalıdır. Tehlikeli iklim koşullarında ücret kaybına uğramadan çalışmayı durdurma ve güvenli çalışma koşullarına erişme hakları tanınmalıdır.

Ancak işçi sınıfının rolü yalnızca bu hakların korunmasıyla sınırlı değildir. Üretimi gerçekleştirenler, üretimin nasıl ve ne için yapılacağını değiştirme gücüne de sahiptir. İşçi sınıfının üretimi durdurma, dönüştürme ve demokratik olarak planlama kapasitesine güveniyoruz. Bu güç, ekolojik dönüşümün şirketlerin yatırım tercihlerine bırakılmadan toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda örgütlenmesinin temel dayanaklarından biridir.

Isınma, soğutma, aydınlatma ve gündelik yaşam için gerekli enerjiye erişim, hane halklarının ödeme gücüne bağlı bir ayrıcalık olamaz. Enerji temel bir hak olarak tanınmalı ve enerji yoksulluğu ortadan kaldırılmalıdır.

Kamusal Yol, sağlığın, eğitimin, barınmanın, gıdanın, suyun, enerjinin ve bakımın birlikte güvence altına alınmasını gerektirir. Kentler de bu haklar temelinde yeniden örgütlenmeli; rant odaklı kentsel dönüşüm yerine güvenli ve erişilebilir konutlar, kamusal ulaşım, yeşil alanlar ve afetlere dayanıklı altyapılar geliştirilmelidir.

X.     Halkların mücadelelerini birleştirmek ve ortak bir gelecek kurmak

Halkların İklim Zirvesi’ni yalnızca uluslararası iklim müzakerelerine yönelik bir itiraz alanı olarak görmüyoruz. Antalya’daki buluşmamız, farklı coğrafyalarda yürütülen mücadelelerin ortak bilgi ürettiği, deneyimlerini paylaştığı ve kalıcı dayanışma mekanizmaları geliştirdiği bir sürecin parçasıdır.

Bir köylünün toprağını savunması, bir işçinin güvenli çalışma koşulları ve gelir güvencesi talebi, bir kadının kamusal bakım hizmetlerine erişim mücadelesi, bir halkın işgale ve savaşa karşı özgürlük talebi farklı tarihsel koşullarda ortaya çıkmaktadır. Ancak hepsi, insanların ve toplulukların kendi yaşamlarının koşullarını belirleme hakkıyla ilgilidir.

Bu nedenle mücadelelerimizi birbirinden ayıran sınırları aşmak, ortak kampanyalar geliştirmek ve kalıcı uluslararası dayanışma ağları oluşturmak zorundayız.

İklim müzakerelerini izlemeyi, devletlerin taahhütlerini değerlendirmeyi, şirketlerin faaliyetlerini denetlemeyi ve halkların taleplerini karar alma süreçlerine taşımayı sürdüreceğiz.

İşçi sınıfının üretimi durdurma ve yeniden planlama gücüne, köylülerin ve küçük üreticilerin toprağı ve gıdayı savunma mücadelesine, kadınların yaşamı yeniden üretme ve toplumsal ilişkileri dönüştürme kapasitesine, yerli halkların kolektif deneyimine ve bütün halkların örgütlü dayanışmasına güveniyoruz.

Antalya’dan dünyanın bütün halklarına

İnsanların yaşamlarının piyasa değerine, vatandaşlık statüsüne, sınıfsal konumuna veya coğrafi sınırların hangi tarafında doğduklarına göre farklı biçimlerde korunmasını reddediyoruz.

Dünyanın bütün halklarının özgür, eşit, barış içinde ve sınırların olmadığı bir dünyada yaşayabilmesini savunuyoruz.

Bugünkü ekolojik ve toplumsal kriz kaçınılmaz değildir. Üretimin nasıl örgütleneceği, enerjinin hangi kaynaklardan sağlanacağı, gıdanın nasıl üretileceği, kamusal bütçelerin nereye ayrılacağı ve toplumların kendi gelecekleri hakkında nasıl karar vereceği siyasal tercihlerdir.

Bizim için adalet, geçmişte verilen zararların giderilmesiyle birlikte aynı zararları yeniden üreten ilişkilerin değiştirilmesidir. Barış, halkların özgürlük, eşitlik ve onurlu yaşam koşullarına kavuşmasıdır. Refah, sınırsız tüketim değil, herkesin insanca yaşayabilmesi ve yaşamın kendini yenileme koşullarının korunmasıdır.

Yeryüzü bizden önce vardı, bizden sonra da var olacak. Onu yalnızca bugünün ihtiyaçları için değil, henüz doğmamış kuşaklar ve yaşamı paylaştığımız bütün varlıklar için savunuyoruz.

Önsüz ve sonsuz yeryüzü, aşkın yüzü oluncaya dek…

Mücadelelerimizi birleştirelim. Ortak bilgi üretelim, dayanışma ağlarımızı güçlendirelim, yaşamı savunan mücadeleleri birbirine bağlayalım.

Halkların birbirlerine karşı savaşmak zorunda bırakıldığı değil, ortak sorunlarını birlikte çözebildiği bir dünya kuralım. Bir halkın özgürlüğünü başka bir halkın özgürlüğünün koşulu olarak görelim.

Bu buluşmada kurduğumuz ilişkileri sürdürerek gelecek yıl Etiyopya’da yeniden bir araya gelmek için çalışacağız.

HALKLARIN ORTAK TALEPLERİ

Fosil yakıtlardan adil, hızlı ve bağlayıcı bir çıkış sağlansın; atmosferik CO₂ yoğunluğunun ilk hedef olarak 350 ppm’e düşürülmesi benimsensin.

Enerji, su, gıda, barınma, sağlık, eğitim ve bakım temel kamusal haklar olarak güvence altına alınsın.

Doğanın hakları tanınsın; ekokırım ve yeşil ekstraktivizm durdurulsun.

Zehirli pestisitlerden çıkış sağlansın; agroekolojik üretim ve gıda egemenliği kamusal olarak desteklensin.

Planlı eskitme kaldırılsın; üretim toplumsal ihtiyaçlara ve ekolojik sınırlara göre demokratik biçimde planlansın.

Atıkların üretildikleri ülkelerin dışına ihraç edilmesine son verilsin, üretimin planlamasıyla atık üretimi azaltılsın.

İklim finansmanı tarihsel sorumluluk temelinde, yeterli, kamusal, hibe niteliğinde ve doğrudan erişilebilir olsun.

Ekonomik olmayan kayıp ve zararlar da tanınsın; ekolojik ve toplumsal onarım güvence altına alınsın.

Gerçek adil geçişte işçiler, sendikalar, kadınlar, köylüler, yerli halklar ve yerel topluluklar söz ve karar sahibi olsun.

Afetlerin öncesinde, sırasında ve sonrasında bütün kamusal haklar korunsun; afet politikaları toplumsal cinsiyet eşitliğine ve evrensel erişilebilirliğe dayansın.

Bakım toplumsallaştırılsın; emekçilerin hem geçim güvencesi hem sağlıklı çevrede çalışma hakkı korunsun.

Karbon piyasaları, sahte çözümler ve ekolojik açıdan riskli jeomühendislik uygulamaları gerçek emisyon azaltımlarının yerine geçirilmesin.

İklim bilimi şirketlerin ekonomik çıkarlarından bağımsız, şeffaf ve kamusal denetime açık olsun. Savaş bütçeleri kaldırılsın; kaynaklar iklim adaletine, barışa ve kamusal hizmetlere aktarılsın.

Bizler diyoruz ki:

Hem nefes hem ekmek!

Gıda haktır! Su haktır! Enerji haktır! Barınma haktır! Ekokırıma, savaşa ve sömürüye son!

Yaşasın halkların enternasyonal dayanışması! Yaşamı savunuyoruz, dünyayı yeniden kuruyoruz!

Sizin savaşınız bizim savaşımız! 

Ya basta, artık yeter, edi bese, enough is enough!

 Halkların İklim Zirvesi Antalya, 18 Kasım 2026

Yazar

You May Also Like

Biz kimiz?

Enternasyonal Dayanışma, işçi sınıfının kolektif ve kitlesel mücadelesiyle dünyanın daha eşit, adil ve özgür bir yere dönüşeceğini savunan…