İstanbul Planlama Ajansının (İPA) yayımladığı İstanbul Barometresi araştırmasının eylül 2025 sayısı, kentte yaşayan işçi ve emekçilerin gelirinin hızla eridiğini, borç yükünün arttığını ve ekonomiye güvenin azaldığını ortaya koydu.
Kentte yaşayanların neredeyse yarısı faturalarını da kredi kartı borcunu da ödeyemiyor. Borçlarını ödeyemeyenlerin oranı yüzde 40’a ulaştı.
İPA verilerine göre İstanbul’da dört kişilik bir ailenin ortalama yaşam maliyeti 102 bin 45 lira oldu. Geçen yıl eylül ayında bu rakam 71 bin 431 liraydı. Maliyet geçen yılın aynı ayına göre yüzde 42,86 arttı. Bir önceki aya göre artış ise yüzde 3,35 oldu.
Anket katılanlarının yüzde 38’i ekonominin kötüleşeceğini, yüzde 21,9’u iyileşeceğini düşündüğünü ifade etti. Kendi ekonomik durumunun iyileşeceğini düşünenlerin oranı ise yüzde 26,1 ile sınırlı kaldı. Verilere göre İstanbul’da ekonomik algı son altı ayın en düşük seviyesinde.
Katılımcıların yüzde 49,5’i hanesinde yeterli gıdaya ulaşamama endişesi yaşadı. “Sıklıkla endişe duydum” diyenlerin oranı ise yüzde 17,9’a çıktı.
Gıda harcamaları, İstanbul’daki yaşam maliyetinin en hızlı artan kalemi olmaya devam ediyor.
Halkın üçte ikisi tatil yapamıyor
Yapılan saha araştırması ve TÜİK verileriyle yapılan karşılaştırmalar, 2025 yaz aylarında toplumun yüzde 65,6’sının tatil yapamadığını gösterdi. Aylık hane geliri 22 bin TL’nin altında olan bireylerde tatil yapmama oranı yüzde 81,3’e ulaştı.
Raporda, tatil yapanların önemli bir kısmının harcamalarını borçlanarak finanse ettiği ve seyahat başına harcamanın 2019’a göre 10 kat artarak 6 bin 274 TL’ye yükseldiği belirtildi.
Vergi yükü emekçilerde
Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre, merkezi yönetim bütçe gelirleri 2025’in ocak-eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 48 artarak 9 trilyon 4 milyar 942 milyon TL’ye yükseldi.
Toplam vergi gelirleri yüzde 51’lik artışla 7 trilyon 753 milyar TL oldu.
Şirketlerin ödediği kurumlar vergisi sadece yüzde 28 arttı, 860 milyar TL oldu.
Ücret ve maaşlılardan toplanan gelir vergisi yüzde 91.6 artışla 1 trilyon 947 milyar 538 milyon TL’ye ulaştı. Tüketim üzerinden alınan dolaylı vergiler (ÖTV, KDV) 5 trilyon liraya yaklaştı.
Bakanlık verileri bütçe gelirlerindeki artışın büyük ölçüde dolaylı vergilerden ve ücretlilerden alınan gelir vergilerinden kaynaklandığını gösterdi. Bu durum, vergi yükünün emekçi kesimlerin üzerinde yoğunlaştığını bir kez daha ortaya koydu.
Yazar
