Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) Türkiye’de nüfusun yüzde 92’sinden fazlasının Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) standartlarına göre kirli hava soluduğunu ortaya koydu. Temiz hava politikalarıyla 68 bin insanın ölümünün önüne geçilebilirdi.
Türkiye genelinde, yıl bazında hava kalitesi verilerini, mevzuat, politika ve uygulamalarını inceleyen, 15 sivil toplum kuruluşundan oluşan THHP, son raporunu açıkladı.
DSÖ hava kirliliğini ‘yeni tütün’ olarak nitelendiriyor. Ancak tütünden farkı hava kirliliğinden kişisel önlemlerle sakınmak veya kaçınmak mümkün değil. Kirleticiler rüzgârla binlerce kilometre öteye taşınıyor. Sadece solumakla kalmıyoruz. Suyumuza, yiyeceğimize de karışıyor. Sanayi kuruluşları etkili önlemleri almayı maliyetli bulurken, devlet bunları koruyor ve çeşit çeşit istisnalar uyguluyor. Ancak sağlık giderleri kirliliği önlemeye yapılacak yatırım bedelini katbekat geçiyor.
DSÖ değerinin beş katı
Rapora göre Türkiye’de yaşayan bir kişi, yıllık ortalamada 26 µg/m3 kirliliğe maruz kalıyor. Bu değer DSÖ’nün kılavuz değerinin beş katı.
2022’de Türkiye’de kaza, yaralanma ve COVID19 nedenli ölümler harici gerçekleşen 30 yaş üstü toplam 480 bin 991 ölümün yüzde 14,2’si hava kirliliğine bağlıydı. 2023 verileri henüz açıklanmadı.
Rapor Türkiye’de hava kalitesinin yönetimiyle ilgili detaylı bir mevzuat olsa da içeriğinde ve uygulanmasında ciddi sıkıntılar olduğunu bir kez daha gösterdi. Fosil yakıtlara bağımlılığın en önemli çevresel bedeli, soluduğumuz havanın kirlenmesi.
Ağır sanayi bölgelerinde takip yok!
Üretimde fosil yakıt, özellikle de kömür kullanan ağır sanayinin yoğun olduğu bölgelerdeki partikül madde izlemesi çok sınırlı. Kirliliğin yoğun olduğu bilinen Sakarya-Hendek OSB, Kocaeli-Gebze OSB ve Kocaeli-Dilovası-İMES OSB istasyonlarında 2022 ve 2023 boyunca hiç PM10 ölçümü yapılmadı.
2023’te en yüksek PM10 ortalamasına sahip 10 il sırasıyla Malatya, Kahramanmaraş, Osmaniye, Hakkâri, Aydın, Batman, Iğdır, Şırnak, Gaziantep ve Kilis.
Yazar
