6 Şubat 2023’te Maraş merkezli iki büyük deprem 10 kenti yerle bir etti. On binlerce insan hayatını kaybetti, yüz binlercesi evsiz kaldı. Aradan geçen 3 yıla rağmen barınma sorunu çözülmedi. Depremzedeler şimdi de “rezerv alan” uygulamalarıyla yeni bir mağduriyetle karşı karşıya.
6 Şubat 2023’te sabaha karşı merkez üssü Maraş olan iki büyük deprem yaşandı. İlk deprem Maraş’ın Pazarcık ilçesinde 7,7 büyüklüğünde bir depremdi. Yaklaşık dokuz saat sonra 13.24’te ise merkez üssü Maraş Elbistan olan 7,6 büyüklüğündeki ikinci deprem yaşandı. Deprem Maraş, Adıyaman, Hatay, Diyarbakır, Antep, Kilis, Malatya, Osmaniye, Adana ve Urfa kentlerini etkiledi.
13,5 milyon insanın yaşadığı alanı etkileyen depremde, Türkiye’de en az 53 bin 537, Suriye’de ise en az 8 bin 476 kişi hayatını kaybetti. Türkiye’de en az 107 bin 213 kişi, toplamda 122 binden fazla kişi yaralandı, yüz binlerce insan evsiz kaldı.
Konut vaatleri ve gerçekler
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 31 Mart 2023’te Antep’in Nurdağı ilçesinde yaptığı konuşmada, “319 bini 1 yıl içinde olmak üzere toplam 650 bin yeni konut yaparak depremzedelere teslim edeceğiz” açıklaması yapmıştı.
Depremin birinci yılında vaat edilen konutların yalnızca yüzde 2,7’si teslim edilirken ikinci yılda konut yapımı oranı yüzde 31’de kaldı. Depremin üzerinden geçen 3. yılda ise açıklanan resmi verilere göre, deprem bölgesinde 2025 yıl sonuna kadar toplam 455 bin 357 ev ve iş yerinin inşası tamamlandı.
Konteyner kentlerin durumu
Bugün, depremden etkilenen 10 ildeki 242 konteyner kentte, toplam 126 bin 583 konteynerde, 360 bin 455 kişi kalıyor. Bu nüfusun 223 bin 72’si kent içindeki konteynerlerde, 137 bin 383’ü ise kırsaldaki konteynerlerde yaşıyor.
21 metrekarelik konteynerlerde 3. yılını geçiren aileler, alanın darlığı, ısı yalıtımı sorunları ve mahremiyet eksikliği gibi kalıcı barınma sorunları yaşıyor.
Hatay’da, yeterli konut yapılmadığı halde, konteyner kentlerin 2026 ortasında tamamen kaldırılması hedefleniyor. Konutlar tamamlanmadan konteynerlerin boşaltılması kararları depremzedeler arasında tepkilere yol açıyor.
Adalet arayışı sürüyor
6 Şubat depremlerinin ardından adalet arayışı devam ediyor. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un açıklamalarına göre, sorumlulara yönelik 2 bin 31 soruşturma ve 1491 kovuşturma açıldı. Toplam 3 bin 522 dosyadan 149’u karara bağlandı. Soruşturmalar kapsamında 248 kişi tutuklanırken, 1036 kişi adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Karara bağlanan davalarda şu ana kadar 118 kişi hakkında çeşitli sürelerde hapis cezası verildi.
Davalarda en yüksek cezayı, Adana’da 96 kişiye mezar olan Alpargün Apartmanı’nın müteahhidi Hasan Alpargün aldı. Alpargün’e, “Olası kastla birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden olma” suçundan 62 kez müebbet ve 865 yıl hapis cezası verildi. Müteahhitlerin yargılandığı diğer davalarda ise cezalar genellikle 8 ile 21 yıl arasında değişti.
Rezerv alan mağduriyeti
Konut krizinin derinleştiği bir dönemde, depremzedeler bu kez de “rezerv alan” uygulamasıyla yeni bir mağduriyetle karşı karşıya bırakılıyor. 2012’de yürürlüğe giren 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanunu’nda 2023 yılında yapılan değişiklikle, yalnızca riskli alanların değil, mevcut yerleşim bölgelerinin de rezerv alan ilan edilmesinin önü açıldı. Bu değişiklikten sonra ilk büyük uygulama, 6 Şubat depremlerinde en ağır yıkımı yaşayan Hatay’ın Antakya ve Defne ilçelerinde 270 hektarlık alanın rezerv alan ilan edilmesiyle başladı.
Resmi verilere göre onlarca ilde riskli alanlar, kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanları ile yenileme alanları ilan edildi; ayrıca yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere 70 ilde toplam 60 bin hektarlık rezerv yapı alanı belirlendi.
6 Şubat depremlerinin ardından milyonlarca insan hala barınma, güvenlik ve onurlu yaşam hakkından mahrum. Enkazın altından kurtulanlar, bugün belirsizlik ve yoksullukla baş başa.
Yazar
