CHP’ye yönelik kayyım hamlesini yalnızca bir parti içi kriz, bir mahkeme kararı ya da muhalefetin kendi iç çekişmesi olarak okumak büyük bir yanılgı olur. Karşımızda, Türkiye’de iktidarın çoğunluk olma kapasitesini kaybetmesiyle birlikte derinleşen otoriter bir strateji var. Bu stratejinin hedefi sadece CHP’nin yönetimini değiştirmek değil; seçme ve seçilme hakkını, muhalefetin kendi temsilcilerini belirleme özgürlüğünü ve toplumun iktidara karşı siyasal alternatif yaratma imkânını daraltmaktır.
Bu yüzden önce şu soruya yanıt vermek gerekiyor: CHP’ye kayyım neden atandı? Yanıtın merkezinde 2024 yerel seçimlerinin ortaya çıkardığı siyasal tablo duruyor. AKP, uzun yıllar boyunca Türkiye toplumunda çoğunluk olma iddiasını seçim başarıları üzerinden kurdu. Ancak 2019 yerel seçimleriyle başlayan kırılma, 2024’te çok daha görünür hale geldi. CHP büyükşehirlerdeki üstünlüğünü korumakla kalmadı; AKP’nin geleneksel olarak güçlü olduğu pek çok yerde de mevzi kazandı. İktidar bloku, giderek İç Anadolu ve Doğu Karadeniz’e sıkışmış bir görüntü vermeye başladı.
Bu tablo, AKP-MHP ittifakının otoriterleşme dozunu artırmasının temel nedenlerinden biri oldu. Elbette bu yönelim yeni değil. 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında ilan edilen OHAL, eylem yasakları, tweet atan insanların tutuklanması, İstanbul seçimlerinin iptali ve benzeri hamleler, iktidarın demokratik alanı adım adım daralttığını zaten göstermişti. Dünyada Trump’ın yükselişi, Avrupa’da aşırı sağın güç kazanması ve genel olarak otoriter-popülist dalganın yayılması da Türkiye’deki bu süreci besleyen uluslararası bir zemin yarattı.
Ancak önceki dönemlerde AKP hâlâ seçim kazanabileceğine inanıyordu. Otoriter yöntemlerle iktidarını tahkim ederken, seçim sandığını da kendi meşruiyetinin ana dayanaklarından biri olarak kullanabiliyordu. 2024 sonrasında ise başka bir eşiğe geçildi. Artık mesele yalnızca seçimleri eşitsiz koşullarda kazanmak değil; kaybedilmesi muhtemel seçimlerin sonucunu şimdiden etkisizleştirmek, muhalefeti parçalamak ve toplumun siyasal iradesini sandığa yansımadan önce bastırmak haline geldi.
Bu saldırının ilk hedefi Kürtlerin seçme ve seçilme hakkı oldu. DEM Parti’nin kazandığı belediyelere yıllardır kayyım atanıyor; Kürt seçmenin iradesi sistematik biçimde yok sayılıyor. Bugün CHP’ye yönelen hamleyi bu çizgiden bağımsız düşünemeyiz. İktidar, önce Kürt siyasetinin yerel yönetimlerdeki kazanımlarını gasp etti; ardından muhalefetin en büyük partisinin belediyelerini, adaylarını ve kurumsal varlığını hedef almaya başladı.
2025 Mart’ından itibaren CHP’ye yönelik saldırı çok boyutlu bir hal aldı. Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması, diplomasının yıllar sonra iptal edilmesi, belediyelere yönelik operasyonlar, soruşturmalar, tutuklamalar, tehditler ve şantajlar bu sürecin parçalarıydı. Belediye meclislerindeki dengeler gözetilerek kimi belediyelerin AKP’ye geçmesinin önü açılmak istendi. Çeşitli yolsuzluk iddiaları da bu operasyonların siyasal kılıfı haline getirildi.
Türkiye’de belediyelerde rant, usulsüzlük ve yozlaşma olmadığı elbette söylenemez. Fakat bu düzenin kurumsallaşmasında, liyakatin tasfiyesinde, kamusal kaynakların iktidar yanlısı ağlara dağıtılmasında başrolü oynayan güç bizzat AKP iktidarıdır. Kendi kurduğu büyük rant ve sadakat düzeninin üzerini örtmek isteyen iktidar, muhalefeti yolsuzlukla suçlayarak siyasal operasyonlarına meşruiyet kazandırmaya çalışıyor.
Bu süreçte yargı da bağımsız bir denetim mekanizması olmaktan çok, iktidarın siyasal hedeflerine göre işleyen bir araç görüntüsü verdi. Bir mahkemeden istenen karar çıkmadığında başka mahkemelerin devreye sokulması, soruşturmaların belirli isimler etrafında örgütlenmesi ve muhalefeti kuşatacak kararların zorlanması, hukukun değil siyasal ihtiyacın belirleyici olduğunu gösteriyor.
Bütün bu baskılara rağmen iktidarın hedeflediği sonuç alınamadı. Kamuoyu yoklamaları, farklı muhalefet adaylarının Tayyip Erdoğan karşısında seçim kazanma ihtimalinin güçlü olduğunu gösterdi. CHP’yi dışarıdan baskıyla dağıtma planı sonuç vermeyince, bu kez içeriden bölme hamlesi devreye sokuldu. Kongrenin gayrimeşru olduğu, delegelerin para karşılığı yönlendirildiği ve mevcut yönetimin meşruiyetini kaybettiği iddiası bu nedenle öne çıkarıldı.
AKP’nin kendi içinde gerçek bir yarışa, liderlik rekabetine ve çoğulcu bir parti demokrasisine izin vermemesi, muhalefet partilerindeki her çekişmeyi de kriminalize etmesine yol açıyor. Kendi liderinin karşısına aday çıkmasını bile hazmedemeyen bir siyasal kültür, başka partilerdeki kongreleri ve iç mücadeleleri ancak “katakulli” olarak açıklayabiliyor. Bu yaklaşımın sonunda mahkeme eliyle bir “mutlak butlan” kararı çıkarılması ve Kemal Kılıçdaroğlu ekibinin partinin başına getirilmesi, açık bir siyasal müdahaledir.
Peki kayyımın hedefi nedir? Hedef, CHP’den koparılabilecek birkaç puanı koparmak, partiyi kendi içinde kavga eden bir görüntüye mahkûm etmek ve muhalefetin topluma güven veren bir alternatif olarak sahneye çıkmasını engellemektir. Kayyım çizgisinin CHP’ye AKP’nin diliyle saldırması, “aklanma”, “yolsuzluk”, “FETÖ” gibi iktidar propagandasının kavramlarıyla konuşması tesadüf değildir. Bu çizginin medya kürsüsünün büyük ölçüde iktidara yakın kanallar olması da tablonun ne kadar açık olduğunu gösteriyor.
Kayyımın siyasal işlevi, CHP’nin kurumsal kişiliğini gayrimeşru biçimde elinde tutmak, gerekirse genel merkeze polis zoruyla yerleşmek ve iktidarın seçim stratejisine hizmet etmektir. “Devlet aklı bizi seçti” türünden itiraflar da tam olarak bunu gösterir. Evet, onları boşuna seçmediler. AKP-MHP ittifakına hizmet edecekleri için seçtiler.
Buradan bakınca, CHP’li olmayan sosyalistlerin neden bu konuda taraf olması gerektiği de daha anlaşılır hale gelir. Bizim gibi hayatının önemli bir bölümünü CHP’ye karşı mücadele ederek geçirmiş, bugün de CHP’nin göçmen düşmanı, işçi düşmanı, milliyetçi ve düzen içi çizgisini eleştirmeye devam eden sosyalistler açısından mesele CHP sevgisi değildir. Mesele, iktidarın toplumun seçme ve seçilme hakkına yönelttiği saldırıya karşı tutum almaktır.
Sosyalist hareketin tarihi, egemen güçler arasındaki çatışmalara “bize ne” diyerek kayıtsız kalma tarihi değildir. Sosyalistler, toplumun bütün keskin dönemeçlerinde, her siyasal çatışmaya işçi sınıfının ve ezilenlerin çıkarları açısından bakmaya çalışmıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasında Bolşevikler “büyük güçler kavga ediyor, bizi ilgilendirmez” demediler; devrimci bir politika geliştirdiler. Askerî darbeler gündeme geldiğinde sosyalistler, darbelerin hedefi kendi siyasal çizgilerinden farklı güçler diye sessiz kalmadılar; militarizme ve vesayete karşı mücadele ettiler.
Türkiye’de de yargı eliyle partiler kapatıldığında, askerî darbe planları yapıldığında, seçilmişler görevden alındığında sosyalistler bu haksızlıklara karşı tutum aldı. Haksızlığa uğrayanın kim olduğuna bakmadan, hak gaspının kendisine karşı çıkmak sosyalist politikanın temelidir. Çünkü işçi sınıfının siyasal bilinci, yalnızca kendi dar ekonomik çıkarlarını savunarak değil, toplumdaki bütün adaletsizliklere karşı mücadele içinde gelişir.
Sınıf siyaseti, kimlikleri ve baskı ilişkilerini görmezden gelen kaba bir indirgemecilik değildir. İşçi sınıfının kurtuluşu, bütün ezilenlerin özgürlük mücadelesiyle birleşmediği sürece gerçek bir toplumsal güç haline gelemez. Bir Kürt siyasetçi saldırıya uğradığında “saldıran emekçi, saldırıya uğrayan toprak ağası” diye yorumlayamayız durumu. Bir işçi erkek, burjuva bir kadına şiddet uyguladığında bunu sınıfsal bir zafer gibi göremeyiz. Toplumdaki ezme ve ezilme ilişkilerini, güç dengesizliklerini ve siyasal bağlamı dikkate almak zorundayız.
Lenin’in altını çizdiği gibi, işçi sınıfı bütün haksızlıklara karşı mücadele etmeyi öğrenmeden kendi için sınıf haline gelemez. Haksızlık hangi sınıftan kime yönelirse yönelsin, buna karşı aktif tutum almak, işçi sınıfının iktidar iddiasının da parçasıdır. Bugün CHP’ye yönelik kayyım saldırısına karşı çıkmak da bu nedenle sosyalistlerin görevidir.
CHP’nin bütün tarihsel defoları, bugünkü politik sınırları ve eleştirilecek yönleri aklımızdadır. Ancak işçi sınıfının tarihsel ve güncel çıkarları, muhalefetin baskılanmadığı, özgür seçimlerin yapılabildiği, bir partinin liderinin o partinin üyeleri tarafından belirlenebildiği bir siyasal ortamdan geçer. Seçme ve seçilme hakkı, bize bugün sıradan bir hak gibi görünebilir; oysa erkek ve kadın işçiler bu hakkı on yıllara yayılan mücadelelerle, büyük bedeller ödeyerek kazandılar. Bu yüzden AKP’nin tehdit ettiği hak, ölümüne sahip çıkılması gereken tarihsel bir kazanımdır.
Bu nedenle CHP’nin uğradığı haksızlıklara karşı mücadelenin aktif bir parçası olmalıyız. AKP-MHP otoriterliğinin bu saldırısını püskürtmek, yalnızca CHP’nin değil, bütün toplumun demokratik haklarını savunmak anlamına gelir.
Peki bu kayyımla nasıl mücadele edeceğiz? Mücadele yalnızca bürokratik manevralarla, grup toplantılarının nerede yapılacağıyla, olağanüstü kurultay hamleleriyle sınırlı kalamaz. Elbette CHP yönetimi bütün hukuki ve kurumsal haklarını sonuna kadar kullanmalıdır. CHP’nin kurumsal kimliği, CHP üyelerinin ve seçilmiş organlarının elinde olmalıdır. Ancak kazanmanın asıl yolu, bu dar kurumsal zeminin ötesine geçen toplumsal bir seferberlikten geçer.
CHP’nin miting ritmi ve topluma seslenme biçimi, 19 Mart sonrasında kısmen ışığını gördüğümüz, ama asıl olarak Gezi Direnişi’nde kristalleşen geniş toplumsal koalisyona yönelmelidir. Sendikalı ve sendikasız işçiler, grev yapanlar, kadınlar, LGBTİ+lar, Kürtler, Ermeniler, göçmenler, gençler ve mücadele eden bütün dinamik kesimler bu mücadelenin kürsüsünde yer bulmalıdır. İktidara karşı etkili bir cephe, ancak bu güçlerin birlikte hareket etmesiyle kurulabilir.
Bu yalnızca Türkiye’ye özgü bir mesele de değildir. Dünyanın pek çok yerinde otoriter liderler için seçimler giderek daha az bağlayıcı hale geliyor. Seçimlerin etrafındaki özgürlük alanları daraltılıyor; kaybedilen seçimler gayrimeşru ilan ediliyor; aşırı sağ ve otoriter iktidarlar seçme ve seçilme hakkının sınırlarını zorluyor. Trump destekçilerinin Kongre baskını, Orban rejiminin seçim düzenekleri ve dünyanın farklı yerlerindeki otoriterleşme örnekleri bu eğilimin parçalarıdır. Bu nedenle yalnızca sandığa odaklanan bir stratejinin kazanması giderek zorlaşıyor.
Bize reformizmin sınırlarını aşan daha radikal, daha aşağıdan ve daha birleştirici bir ses gerekiyor. Bu ses, sadece seçim dönemlerinde değil, işyerlerinde, mahallelerde, sokakta ve toplumsal mücadelelerin bütün alanlarında örgütlenmelidir. CHP liderliğinin önerdiğinden daha tabana yayılan, işçi eylemlerini merkeze alan, belediyelerdeki düzen içi pratiklere itiraz eden, göçmen düşmanlığına ve milliyetçi sınırlara karşı çıkan bir hat inşa edilmelidir.
Enternasyonal Dayanışma gibi kendisini antikapitalist solda konumlandıran güçlerin görevi tam da budur. Kayyıma karşı mücadeleyi yalnızca CHP’nin kurumsal haklarının savunusuna indirgemeden, onu işçi sınıfının, ezilenlerin ve bütün demokratik hakların ortak mücadelesi haline getirmek gerekir. Bugün yapılması gereken, otoriterliğe karşı en geniş birliği kurarken, bu birliğin içinde daha radikal, daha eşitlikçi ve daha özgürlükçü bir antikapitalist sesi güçlendirmektir.
Yazar
