Martin Empson, su seviyelerindeki değişimin bildiğimiz şekliyle yaşamı nasıl tehdit ettiğini açıklıyor.
Nepal sınırında meydana gelen korkunç sel felaketi yüzlerce, muhtemelen binlerce kişinin hayatına mal oldu.
Henüz kesin nedenini bilmesek de, bu felaketin bir buzul çöküşünden kaynaklandığı muhtemel görünüyor.
New Scientist dergisi, eriyen karın devasa bir buzulun yapısını zayıflattığını ve buzulun bir kilometre boyunca vadiye çökerek devasa bir heyelana ve sele yol açtığını bildirdi. Eğer bu bilgi doğruysa, felaket iklim değişikliğiyle doğrudan bağlantılıdır.
Bu son felaket, iklim bozulmasının yarattığı, yeterince önemsenmeyen ve sıklıkla göz ardı edilen bir tehdidi gözler önüne seriyor.
Jeolog ve iklim bilimci Profesör Bill McGuire, yakın zamanda yayımlanan “The Fate of the World” (Dünyanın Kaderi) adlı kitabında, jeolojik geçmişteki gezegensel değişiklikler aracılığıyla ısınan dünyamızın geleceğinin nasıl anlaşılabileceğini inceliyor.
Ancak aynı zamanda, küresel ısınmanın nasıl felaketle sonuçlanabilecek beklenmedik jeolojik değişikliklere yol açabileceğini de açıklıyor.
Daha sıcak bir dünya, iklim sistemlerinde ısıyı hapseder. Bu da, daha sık ve daha şiddetli kasırgalar gibi daha yoğun ve öngörülemez hava olaylarına yol açar.
Ancak, ölümcül sonuçlar doğurabilecek daha az belirgin sonuçlar da vardır. Donmuş su çok yoğundur ve buzullar ile buz örtüleri muazzam bir ağırlığa sahiptir. Bu buz eridiğinde, Dünya yüzeyindeki yükü azaltır ve devasa hacimlerde kayaların hareket etmesine neden olur.
Son buzul çağında buzullar Kuzey Kutbu’ndan güneye doğru genişlediğinde, ağırlıkları Dünya’nın yüzeyini aşağı doğru bastırdı. Buzulların 11.000 yıl önce geri çekilmesine rağmen, Dünya hâlâ eski haline dönüyor.
Bu nedenle bugün İskandinavya, yılda yaklaşık 10 milimetre yukarı doğru hareket ediyor. İnsan ölçeğinde küçük, ancak jeolojik ölçekte devasa bir rakam.
Benzer şekilde, buzlar eridiğinde Dünya hareket ettiğinden, dünya çapındaki dağ sıralarındaki değişiklikler de büyük dönüşümlere yol açabilir.
Himalayalar, And Dağları ve Alpler gibi yerlerde, eriyen buzlar, hareketler sonucu malzemelerin yer değiştirmesine neden olarak daha geniş çaplı değişikliklere yol açabilir.
Genellikle bunlar küçük heyelanlar olur, ancak bazen muazzam miktarda malzeme serbest kalır.
Erimiş su ayrıca kayalar arasındaki fayları kayganlaştırarak, depremlere neden olabilecek muazzam kuvvetlerin serbest kalmasına yol açabilir. Hatta şiddetli yağışlar bile kayaları yerinden oynatacak kadar su biriktirebilir.
İklim değişikliği ile jeolojik değişiklikler arasındaki bu bağlantılar, ilk bakışta mantığa aykırı görünebilir. İklim değişikliğini genellikle hava durumu ile ilişkilendirme eğilimindeyiz. Ancak gelecekte insanları korumak istiyorsak, daha geniş kapsamlı jeolojik sonuçları anlamamız gerekir.
Bir örnek, bizi olası bir trajediye karşı uyarabilir. Bill McGuire, Tacikistan’daki Sarez Gölü’ndeki “gerçek bir Damokles kılıcı tehdidi”ni anlatıyor. Orada, 17 milyar ton buzlu su içeren devasa bir göl, 1911’deki bir heyelanın sonucu oluşan doğal bir baraj tarafından tutuluyor. Bu, dünyanın en yüksek barajıdır; ancak yakınlarda, yeni deprem ve heyelanlara yol açma tehlikesi taşıyan 900 eriyen buzul bulunmaktadır.
Dünya ısınırken, bunlardan birinin bir heyelana yol açması ve bu heyelanın barajı çatlatacak kadar su yerinden oynatarak Sarez Gölü’nün sularını serbest bırakması ihtimali bulunmaktadır.
1968 yılında, benzer bir heyelan gölde iki metrelik dalgalara yol açmıştı. Baraj bugün çökerse, bunun ölçülemez boyutlarda etkileri olacaktır.
McGuire, selin yaklaşık 1.400 kilometre uzaklıktaki 182.000 nüfuslu Termez şehrine ulaşacağını ve o noktada bile iki katlı bir binanın yüksekliğinde olacağını söylüyor. On binlerce kişi hayatını kaybedecektir.
Ne yazık ki, dünya çapında muhtemelen yüzlerce benzer, ancak daha küçük ölçekli tehdit bulunmaktadır. Bu hafta Nepal’de yaşanan felaket sadece bir örnektir.
İhtiyacımız olan şey, bu tür potansiyel felaketleri önleyebilecek ya da en azından etkilerini hafifletebilecek acil bir programdır. Bunun için barajlar ve köprüler gibi kritik altyapıların acil durum incelemelerine kaynak ayrılması ve gerektiğinde yenileme ve onarım çalışmalarının yapılması gerekmektedir.
Uyarı ve izleme sistemleri kurulmalı ve modernize edilmelidir. Yeni acil durum görevlilerini eğitmeli ve işe almalıyız. İngiltere’deki orman yangınlarının da gösterdiği gibi, dünyada itfaiye ekipmanları ve eğitimli itfaiyeciler konusunda ciddi bir eksiklik var.
Ancak aynı zamanda fosil yakıtların kullanımını durdurmak ve yeni maden çıkarmalarını engellemek için acil bir programa da ihtiyacımız var.
Andy Burnham’ın Kuzey Denizi’nde yeni petrol ve doğalgaz çıkarma faaliyetlerine yeşil ışık yakmasına izin verilmemelidir. Bugün salınan her bir karbondioksit molekülü, gelecekteki durumu daha da kötüleştirir.
Her seli veya yangını önleyemeyiz, ancak bugün hazırlık için hızlı adımlar atmak, geçmişteki emisyonların kaçınılmaz sonucu olarak ortaya çıkan felaketlerin etkilerini hafifletebilir.
21. yüzyıl, muazzam felaketlerin yaşandığı bir yüzyıl olacak. Buna hazırlık amacıyla, fosil yakıt kârlarının yaşam ve ölümü belirlemediği bir topluma geçiş yaparak, toplumumuzu kökten yeniden şekillendirmeliyiz.
(Socialist Worker’dan DeepL yardımıyla çevrilmiştir.)
Yazar
