Son dönemde dünyanın birçok ülkesinde önemli seçimler gerçekleşiyor veya gerçekleşecek. Brezilya’da Lula’nın zaferi, Sırbistan’da öğrencilerin seçimlere etkisi, İsrail’de Netanyahu’nun gerilemesi, ABD’de Trump’ın yenilme ihtimali…
Bütün bu konulara ilişkin sosyalistler tarafından kaleme alınan bazı yazıları okurlarımız için derliyoruz.
Brezilya kırmızıya boyandı! Lula lehine yapılan kitlesel halk hareketi, aşırı sağcı Bolsonaro’ya karşı rüzgârın yönünü değiştiriyor (David Treece)
Bu hafta sonu Brezilya’da olağanüstü bir olay yaşandı. İlerici solun kitlesel hareketi, durdurulamaz gibi görünen aşırı sağcı bir tsunamiden zaferi son anda kurtardı ve bir zamanlar ayakkabı boyacısı ve sendika lideri olan Luís Inácio Lula da Silva’yı dördüncü kez cumhurbaşkanlığı koltuğuna taşıdı. 4 Ekim’de yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunda Lula’nın rakibi Flávio Bolsonaro, iki puan ve 2,2 milyon oy farkla önde çıkmıştı ve çok az kişi bu farkın tersine çevrilebileceğini düşünüyordu — nitekim Brezilya’da ilk turda geride kalan bir cumhurbaşkanlığı adayı, daha önce hiçbir zaman ikinci turda kazanamamıştı.
Ancak sonraki üç hafta içinde sol, felç halinden uyandı ve sokak gösterileriyle sosyal medya aktivizmini birleştiren heyecan verici, iki yönlü bir kampanya ülkeyi kasıp kavurdu; bu kampanya, partiye bağlı olmayan, kararsız ya da oy kullanmaya gitmeyen seçmenlerin önemli bir kısmını kendine çekti. Yarı kendiliğinden gelişen ve büyük ölçüde öğrenciler tarafından yürütülen gösteriler, Brezilya’daki (ve dünyanın dört bir yanındaki) büyük, orta ve küçük şehirlerin sokaklarını doldurdu; São Paulo’da rekor sayıda 1 milyon kişinin katıldığı bir yürüyüş de bunlara dahildi. Bu arada, “Lula’nın Ordusu” olarak adlandırılan ve Rede/Network partisinden Minas Gerais federal milletvekili André Janones tarafından yönetilen dijital kampanya, Facebook, Instagram ve WhatsApp platformlarını doldurdu; en yoğun döneminde 10 milyon takipçiye ulaştı.
Ana akım medya, teknoloji devleri ve yerel yönetimlerdeki Bolsonaro müttefikleri, bu aktivizm patlamasını baltalamak ve kısıtlamak için ellerinden geleni yaptılar; META, platformlarında açıkça eşitsiz kısıtlamalar uygularken, Seçim Mahkemesi Lula yanlısı WhatsApp kanalını geçici olarak kapattı ve bazı sağcı belediye yetkilileri, seçim gününde toplu taşıma hizmetlerini askıya alacak kadar ileri gittiler. Bu çabalar ve Trump tarafından finanse edilen dezenformasyon kampanyaları bile bu akımı durduramadı. Kitlesel hareket, oy niyetlerindeki farkı durmaksızın daralttı ve ardından durumu tersine çevirerek, geride kalma durumunu %3,5’lik kesin bir zafere, yani 4,3 milyon oya dönüştürdü; bu, sadece Flávio Bolsonaro’nun önceki üstünlüğünü ikiye katlamakla kalmadı, aynı zamanda babası Jair’in 2022’de yenilgiye uğradığı farkı da ikiye katladı.
Aşırı sağın iktidar hırsına fren
Bu sonucun büyüklüğü ve Brezilyalılar ile tüm dünya için taşıdığı önem konusunda hiçbir şüphe olmamalıdır: Bu, sosyal eşitlik, işçi hakları ve çevre korumasını savunan, yeniden canlanan ve geniş tabanlı bir sol-halk hareketinin sadece muhteşem bir zaferi olmakla kalmadı. Aynı zamanda, aşırı sağın, 1964-85 askeri diktatörlüğü döneminde görülen türden otoriter bir rejim olasılığını gündeme getiren, tamamen iktidarı ele geçirme yönündeki korkutucu derecede tehlikeli girişimine de önemli ölçüde fren koydu.
Liberal Parti ve müttefikleri halihazırda Kongre ve Senato’da çoğunluğa sahip olduğundan, Bolsonaro’nun cumhurbaşkanlığı zaferi, Federal Yüksek Mahkeme’nin ele geçirilmesini hızlandıracak ve sonuç olarak aşırı sağın devletin tüm kilit kurumlarını fiilen ele geçirmesine yol açacaktı. Bu durum, bolsonaristlere kamu harcamalarında, emeklilik maaşlarında, sosyal güvenlikte, asgari ücrette ve yoksullar için nakit transfer programlarında acımasız kesintiler içeren bir programı uygulamak için serbest hareket etme imkânı verecek, aynı zamanda Siyah ve Yerli halklara, LGBT+ topluluğuna, üniversitelere ve sanat alanına yıkıcı saldırılar başlatacak, milis faaliyetlerine, Amazon bölgesinin sınırsız yağmalanmasına ve Donald Trump’ın ülkenin kaynakları üzerindeki ABD kontrolünü genişletme hırslarına yeşil ışık yakacaktı.
İlk turdaki şok edici sonucun ardından, bunun artık demokrasi, Brezilyalı işçi sınıfının geleceği ve ABD emperyalizmi karşısında ülkenin egemenliği için tarihi bir mücadele olacağı gerçeği tam anlamıyla kavranmaya başlandı. Aşırı sağın bu ezici gücünü durdurmak, sadece Brezilya için değil, tüm Latin Amerika kıtası için de büyük önem taşıyordu. Bu nedenle, sonuç Arjantin’in başkenti Buenos Aires’te sokak gösterileriyle kutlandı; Bolsonaro’nun müttefiki Cumhurbaşkanı Javier Milei, bölgede Lula’nın zaferini tanımayan tek liderdir. Bu, Batı yarımküre üzerinde ABD hegemonyasını pekiştirmeyi amaçlayan Trump’ın “Amerika Kalkanı” ve “Donroe Doktrini” stratejileri için de büyük bir darbe niteliğindedir. Ve elbette bu, şu anda Avrupa’yı kasıp kavuran ilerici, aşırı sağ karşıtı protesto dalgasına ilham verici bir boyut daha katıyor.
Bu protestolar gibi, Lula yanlısı hareket de her şeyden önce gençler, öğrenciler ve kadınlar tarafından yönlendirilen, son derece tabandan gelen bir olguydu — muhtemelen son yıllardaki siyasi moral bozukluğundan en az etkilenen kesimler. İlk turdaki yenilgiden önce bile, Lula’nın resmi seçim kampanyasının felaket derecesinde sönük ve rehavet içinde olduğu, aşırı sağı hafife aldığı ve Lula’nın popülaritesinin, efsanevi bir sendikacı ve İşçi Partisi lideri olarak sahip olduğu tarihi itibarın yanı sıra mevcut yönetiminin başarılarının, seçimi tek turda kazanmak için yeterli olacağını varsaydığı yönünde yaygın yorumlar vardı. Ancak durum böyle olmadı ve sol, ilk turda Bolsonaro’ya karşı yenilgiye çok yaklaştı.
Heyecan verici mitingler
O kıl payı kurtuluş ve neyin tehlikede olduğunun farkına varılması, o ana kadar siyasi olarak pasif kalan milyonlarca Brezilyalıyı, merkezi olmayan bir aktivizm ve yaratıcılık patlamasına sürüklemeye yetti. Elbette, halkın demokratik değerlerinin ve işçi sınıfı yanlısı politikaların savunucusu olarak Lula’nın olağanüstü çekiciliği ve karizmasından ilham aldılar. Lula da bu hareketten yeniden güç ve coşku kazandı ve konuşma yeteneğini ülke çapındaki heyecan verici mitinglerde büyük ölçüde kullanmayı başardı.
Kampanyanın odak noktasındaki bu kayma, altı günlük çalışma süresini yasaklayıp haftalık azami çalışma saatlerini 44’ten 40’a indiren anayasa değişikliğinin başarılı bir şekilde kabul edilmesinin yanı sıra, hükümetin çevrimiçi bahisler üzerindeki kısıtlamaları, serbest meslek sahiplerine ve düşük gelirli lise öğrencilerine sağlanan destekler ile hafta sonu toplu taşıma araçlarında ücretsiz seyahat imkânı gibi adımlardan da güç aldı.
Ancak nihayetinde bu zaferi kazanan, sol kanadın kendi kabuğundan çıkıp emeklilik, çalışma haftası, demokratik haklar ve ulusal egemenlik konularında açık ve mezhepçilikten uzak tartışmalarla tarafsız seçmen kitlesini kazanmak için gece gündüz çalışan milyonlarca aktivist, yani Povo, yani halk oldu. Sonuç olarak, ikinci turda oy kullanmama oranı 3 milyon azalarak son yirmi yılın en düşük seviyesine geriledi; boş ve geçersiz oylar da bu yüzyılda kaydedilen en düşük seviyeye indi. Lula’nın oyu 10 milyondan fazla arttı.
Dördüncü bir Lula yönetimi altında solun karşı karşıya olduğu zorluklar hâlâ çok büyük. Son yıllarda yolsuzluğa bulaşmış yerel politikacıların çıkarlarına hizmet etmek amacıyla parlamento değişiklikleriyle devredilen bütçe tahsisatları üzerinde hükümetin kontrolünü yeniden güçlendirme konusundan söz ediliyor. Ancak Lula’nın seçim vaatleri, kamu borcunu ve harcamalarını kontrol altına alma yönündeki iş dünyası ve uluslararası finans kurumlarının yanı sıra Kongre ve Senato’daki sağcı çoğunlukların muazzam baskılarına maruz kalacak.
Sol için bazı kazanımlar da oldu; bunlara yeni nesil Siyah aktivistlerin seçilmesi de dahildir. Şu anda Temsilciler Meclisi’nde on dört, eyalet parlamentolarında ise 41 siyahi İşçi Partisi üyesi bulunmaktadır. 21 yaşındaki Ana Elisa (Santos Silva), yarım milyondan fazla oy alarak Minas Gerais eyaletinin en genç ve en yüksek oy alan federal milletvekili oldu.
Ancak 60 milyondan fazla kişinin, yani seçmenlerin neredeyse yarısının aşırı sağa oy verdiği gerçeği ortada. Flávio Bolsonaro, seçim sonucuna itiraz etme tehdidinden geri adım attı, ancak Lula’yı diğer iddia edilen seçim suçları nedeniyle yargılayacağı konusunda ısrarcı. Kendisi iki polis soruşturmasının hedefinde bulunuyor ve babasının izinden giderek hapse girebilir. Ancak ailenin diğer dört üyesi de Kongre’de sandalye kazandı ve “bolsonarista” bloğu, merkez ve sol üzerinde genel bir çoğunluk sağlayarak Kongre’deki varlığını önemli ölçüde artırdı. Ülkenin birçok eyaleti, Amazon bölgesindeki dokuz eyaletten yedisi de dahil olmak üzere, aşırı sağcı meclisler veya valiler tarafından kontrol ediliyor. Dolayısıyla Lula’nın bir kez daha düşmanca bir yasama organıyla müzakere etmek zorunda kalacağı konuşuluyor.
Ancak nihayetinde, hükümetinin tüm bu baskılara direnme gücü, onu yeniden göreve getiren aynı halk iradesine bağlı olacaktır. Aşırı sağı durdurmak için üç hafta boyunca harekete geçen tarihi bir kitle hareketi, bu süreçte uzun yıllardır ilk kez olayların gidişatını değiştirebilecek güce sahip olduğunu hissetti. Lula ordusu geçen Pazar tepenin zirvesine yürüdü ve öylece tekrar aşağı indirilmemelidir. Aksine, bu hareket, taban örgütlenmesi ve birleşik aktivizme dayanan yeni ve sürdürülebilir bir demokratik sol hareket inşa etme fırsatını ortaya çıkarmıştır.
ABD ara seçimlerinde neler bekleniyor? (Lance Selfa)
Demokrat Parti’nin Salı günü yapılacak ara seçimlerde ABD Temsilciler Meclisi’nin kontrolünü ve muhtemelen Senato’nun kontrolünü de geri kazanması bekleniyor. Peki bu durum ne kadar bir fark yaratacak?
Birçok gösterge, ara seçimlerde Demokratların zaferine işaret ediyor. Trump, tarihsel olarak en sevilmeyen başkanlardan biri. Trump’ın İran’a karşı yürüttüğü savaş nedeniyle benzin ve mazot fiyatları son yılların en yüksek seviyesinde. Tüketici güveni 73 yılın en düşük seviyesinde ve Amerikalıların yüzde 74’ü anketörlere ülkenin yanlış yönde ilerlediğini söylüyor.
Dolayısıyla Demokratların Temsilciler Meclisi’ni kazanma ihtimalinin yüksek olması şaşırtıcı değil. Aslında Cumhuriyetçiler bunu engelleme çabalarından vazgeçmiş durumda. G. Elliott Morris ve Nate Silver gibi veriye dayalı tahminciler, Demokratların Temsilciler Meclisi’ni kazanma olasılığını yüzde 90’ın üzerinde, Senato’yu kazanma olasılığını ise yüzde 70 veya üzerinde gösteriyor.
21 Ekim’de yayınlanan saygın New York Times anketi, seçim o tarihte yapılsaydı Demokratların oyların yüzde 52’sini alacağını, Cumhuriyetçilerin ise yüzde 41’ini alacağını tahmin ediyordu. Bu tahmin gerçekleşirse, bu sonuç, 1974’te Watergate skandalı Cumhuriyetçileri devirdiğinden bu yana bir ara seçimde Demokratların elde ettiği en büyük halk oyu farkı olacak.
Bu sonuç, Cumhuriyetçiler kadar popüler olmayan Demokrat Parti’ye bir destek anlamına gelmez. Ancak ABD ara seçimleri geleneksel olarak “beceriksizleri kovma” seçimleridir. Ve ulusal hükümetin tüm kollarını kontrol eden Cumhuriyetçiler, bu yıl o beceriksizler konumundadır.
Trump ve yalakaları anketleri “sahte” ilan ediyor ve Cumhuriyetçilerin zaferi vaat ediyor. Ancak davranışları —Trump, Başkan Yardımcısı Vance ve diğer yönetim yetkililerinin neredeyse yalnızca “kırmızı” muhafazakar bölgelerde kampanya yürütmesi— başlarının büyük belada olduğunun farkında olduklarını gösteriyor. Anketler şu anda, Demokratların 1932’den beri kazanamadığı Kansas’taki Senato yarışının başa baş gittiğini gösteriyor. Ayrıca, 1990’lardan beri eyalet genelinde hiçbir Demokrat’ın kazanamadığı Teksas’ta, Demokrat James Talarico’nun Senato koltuğunu kazanma ihtimali biraz daha yüksek görünüyor.
Son dakika seçim kampanyası hamlesi ve milyarderlerin Cumhuriyetçi adayları desteklemek için harcadıkları gerçekten de müstehcen miktardaki para, Cumhuriyetçi Partinin kayıplarını sınırlayabilir. Ancak Demokratların önümüzdeki hafta zafere doğru ilerlediği açık görünüyor. Asıl soru, Demokrat dalgasının ne kadar yükseğe çıkacağı olacak.
Trump ne yapacak?
Yukarıdaki tüm değerlendirmeler, 3 Kasım’ın “normal” bir ara seçim olarak gerçekleşeceğini varsayıyor. Ancak Trump ve yandaşları, sonuçlara itiraz etmekten ya da sonuçları geçersiz kılmaktan açıkça söz ediyorlar. Trump’ın 2020 başkanlık seçimlerini geçersiz kılma girişimleri göz önüne alındığında, hiçbir seçenek “masadan kalkmış” sayılmaz.
Trump, onun kontrolü altındaki Yüksek Mahkeme ve hükümetin her kademesindeki Cumhuriyetçiler, nüfusun belirli kesimlerinin oy hakkını elinden almak ve demokrasiyi zayıflatmak amacıyla yıllardır süren bir kampanya yürütmektedir. Buna, Yüksek Mahkeme’nin Oy Hakkı Yasası’nı içi boşaltması, Cumhuriyetçi Parti’nin çoğunluğunu güvence altına almak için seçim bölgelerinin keyfi olarak yeniden çizilmesi ve Trump’ın posta yoluyla oy vermeyi zorlaştırmak için ABD Posta Servisi’ni kullanmaya yönelik şu ana kadar başarısız olan girişimi de dahildir.
Trump ve Adalet Bakanlığı, ABD vatandaşı olmayanların yasadışı oy kullandığı yönündeki yalanı temel alarak hareket etmeye devam etti. Anayasa gereği ABD seçimlerini yürütmekten sorumlu olan eyalet hükümetlerini, Adalet Bakanlığı seçmen listelerini teslim etmeye zorlamaya çalıştı. Trump yönetimi, elindeki oy verileri sayesinde vatandaş olmayanları listelerden çıkarabileceğini iddia ediyor. Şu ana kadar hiçbir eyalet bu talebe uymadı ve mahkemeler Trump ile Adalet Bakanlığı aleyhine karar verdi.
Ancak Adalet Bakanlığı ısrarcı davrandı. Ekim ayı sonunda, Kaliforniya’da yasadışı oy kullandığını iddia ettiği 28 kişiyi suçladı. Dahası, sözde vatandaş olmayan seçmenlerin listelerini Kaliforniya’daki her ilçeye göndererek, bu seçmenlerin oy pusulalarını bir kenara ayırmazlarsa her birine yasal işlem başlatacağı tehdidinde bulundu. Trump’ın Adalet Bakanlığı, tek bir oy bile sayılmadan önce, aynı isme sahip iki Cumhuriyetçi adayın oy pusulasında yer almasına izin verdiği gerekçesiyle Alaska’ya karşı önleyici bir dava bile açtı.
Trump ayrıca, Minnesota Temsilcisi Ilhan Omar ve Virginia Eyalet Senatörü Louise Lucas gibi Demokrat siyasetçilere yönelik tacizini artırarak, onları suçlarla itham etti.
Bu taktikler, Trump’ın muhaliflerini sindirmeyi amaçlarken, ABD seçimlerini özgür ve adil hale getirmekle görevli binlerce seçim görevlisi ve kamu çalışanına karşı yasal yaptırımlarla tehdit etmeyi de hedefliyor. Ayrıca, Cumhuriyetçilerin kontrolündeki eyaletlerin oy kullanmayı kısıtlamak için –oy verme merkezlerini kapatmaktan binlerce kişiyi seçmen listesinden çıkarmaya kadar– ne tür hilelere başvuracaklarını da yakından takip etmek gerekiyor.
Trump ve yandaşlarının düşündüğü daha da uçuk taktikler de var. Yabancı hükümetlerin seçime müdahale ettiğini ilan edebilirler; bu durumda federal hükümetin eyaletlerdeki oy verme makinelerine el koyması gerekecektir. Demokratlara orantısız bir şekilde oy veren azınlık seçmenlerini taciz etmek ve sindirmek için oy verme merkezlerine ICE zorbalarını, polisi veya orduyu sevk edebilirler. MAGA’nın sertlik yanlıları, Trump’tan “sıkıyönetim” ilan etmesini bile talep ediyorlar.
Bu hamleler ne kadar uzak bir ihtimal olsa da, 6 Ocak 2021’de Kongre Binası’na yapılan baskın, bunların çaresiz bir Trump ya da Savunma Bakanı Pete Hegseth gibi uşakları için imkansız olmadığını bize göstermelidir. Yine de, bunların işe yaraması için şu anda var olmadığı görülen disiplinli ve istekli bir emir komuta zincirine bağlıdır. Unutmayın, bu, en temel savaş hazırlıklarını bile yapamamaları nedeniyle İran’ın Orta Doğu’daki çoğu ABD askeri üssünü devre dışı bırakmasına izin veren aynı ekip.
Tüm bunların, Trump ve Cumhuriyetçilerin eyalet üzerindeki hakimiyetini korumaya yetecek mi, bilinmiyor; özellikle de Demokratların zaferi pek çok kişinin beklediği kadar ezici olursa. Demokrat Parti, bunlara karşı koymak için yüzlerce avukat ve binlerce sandık gözlemcisini seferber ediyor. Ancak Trump ve Cumhuriyetçi Parti’nin ezici bir çoğunlukla sevilmediği bir ortamda bu kirli numaralardan bazıları başarılı olursa, sosyalistler sokak eylemlerine hazırlıklı olmalı. Demokratlar bunu mahkemelerde halletmek isteyebilir, ancak toplumsal güçlerin dengesi daha önemli olacak. İşte burada Trump’ın tarihte eşi görülmemiş derecedeki sevilmemesi, olaylar üzerinde somut bir etki yaratıyor.
Paranın izini sürün
2026 ara seçimleri, her iki tarafın da milyarlarca dolar harcadığı, tüm zamanların en pahalı seçimi olma yolunda ilerliyor. Seçim harcamalarını izleyen tarafsız bir kuruluş olan Open Secrets, “dış grupların”, yani adaylarla resmi olarak bağlantısı olmayan grupların, Ekim ayı başlarında 2 milyar dolardan fazla para harcadığını belirtti. Bu harcama düzeyleri, sadece on yıl önce bir başkanlık yarışı için aşırı kabul edilirdi.
Ancak seçim kampanyası harcamaları —çoğunlukla 7/24 televizyon ve çevrimiçi reklamlar— hızla artarken, az sayıdaki milyarderin siyasi sistem üzerinde elde ettiği etki de artmaktadır. Bazı tahminlere göre, Elon Musk tek başına Cumhuriyetçileri desteklemek için yarım milyar dolara varan bir miktar harcayabilir. Bu rakam, Trump’ın seçim komitesinin 2024’te harcadığı tutardan daha fazladır. Ancak Musk ve onun gibiler için bu, cep harçlığı kadar bir miktardır.
Ve bunların, kapitalist kâr elde etmenin yasal çerçevesini belirleyen politikacılara yönelik yasallaştırılmış rüşvet niteliğinde, gerçekten de ahlaksız miktarlarda para olduğunu kabul etsek bile, bunlar kapitalist sınıf ve en zengin üyeleri için ödenmesi gereken küçük bir bedeldir. Yapay zeka “hiperskalerleri”nin himayesinde ABD ekonomisini yeniden şekillendirmek için benzeri görülmemiş bir yatırım patlamasının (2025 ile 2032 arasında 10 trilyon dolar olarak tahmin ediliyor) ortasındayız. Yasa ve düzenleme ortamını şekillendirmek için harcanan birkaç milyar dolar, buna kıyasla önemsiz bir masraftır.
Liberal anti-Trump muhalefeti, Musk ya da Illinois’li Uihleinler gibi sağcı milyarderlerin harcamalarına odaklanırken, bu ara seçim döneminde en fazla parayı toplayan adayların neredeyse tamamen Demokratlar olduğunu görmezden gelemeyiz! Open Secrets’ın Federal Seçim Komisyonu’na sunulan Ekim ayı başındaki raporlara ilişkin analizinde de belirtildiği gibi:
“Demokratlar, hem [Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da] en çok bağış toplayan adaylar sıralamasında başı çekiyor. Senato adayları arasında ilk dokuz sırayı, Temsilciler Meclisi adayları arasında ise ilk 11’in dokuzunu onlar elinde tutuyor.”
Önde gelen Senato adayları, Teksas’tan yarışan Talarico ve Georgia’dan görevdeki Demokrat Jon Ossoff, Cumhuriyetçi rakiplerine karşı büyük bir avantaj sahibidir. Temsilciler Meclisi’nde en fazla bağış toplayan ve elinde en fazla nakit bulunan isim ise, “demokratik sosyalist” Alexandria Ocasio-Cortez’den başkası değil! Pek çok Demokrat, (çoğunlukla) kurumsal siyasi eylem komiteleri (PAC) kaynaklı parayı reddettiklerini ve sıradan insanlardan gelen “bireysel bağışlara” güvendiklerini söyleyebilir. Ancak Federal Seçim Komisyonu verilerinden, Demokratlara bağış yapan bireylerin çoğunun teknoloji, yükseköğretim ve sağlık sektörleriyle bağlantılı varlıklı kişiler olduğu açıkça görülüyor.
Ve Temsilciler Meclisi Başkanı olmaya ve başkanlık sıralamasında üçüncü sırada yer almaya hazırlanan Temsilci Hakeem Jeffries’e bakarsanız, onun kurumsal PAC paralarını geri çevirmediğini göreceksiniz. Fonlarının yaklaşık yüzde 85’i iş dünyasından geliyor. Dahası, şirketler bağışlarını “süper PAC’ler” aracılığıyla aklayarak adaylara başka bir destek kaynağı sağlıyorlar.
Demokratlar, resmi devlet iktidarını ele geçirdiklerinde liberal tabanlarına vaatlerini yerine getirmekte karaktersiz, beceriksiz ve etkisiz kalabilirler. Ancak asıl neden karakterin ötesindedir ve Upton Sinclair’in açıkça cinsiyetçi olan şu esprili sözüyle daha iyi açıklanabilir: “Maaşı, bir şeyi anlamamasına bağlı olan bir adama, o şeyi anlamasını sağlamak zordur!”
Sosyalist Kim Moody’nin yazdığına göre, Demokrat Kongre Seçim Kampanyası Komitesi (DCCC) — Demokrat kongre adaylarını seçmek ve finanse etmekle görevli kuruluş — seçim fonunun yüzde 60’ından fazlasını kurumsal siyasi eylem komitelerinden (PAC) ve 50.000 dolarlık bağış yapabilecek zengin bireylerden temin ediyor. Bu durum göz önüne alındığında, kongredeki Demokratların büyük çoğunluğunun şirket yanlısı “merkezciler” olması şaşırtıcı mı?
Siyasi bağışlarda en aktif iki sektör olan kripto para ve yapay zeka/teknoloji, Trump’ın Beyaz Saray’ı geri almasından bu yana Trump ve Cumhuriyetçi Parti’ye yönelmiştir. Ancak bu sektörler, yasama organında ve eyalet düzeyindeki politikacılar arasında destek kazanmak konusundaki yaklaşımlarında “iki partili” olmaya devam etmektedir. Aslında, önde gelen bir yapay zeka Süper PAC’ı iki bölüm işletmektedir: biri Cumhuriyetçilere, diğeri ise Demokratlara bağış yapan bölümler.
Washington, DC’nin kuzey Virginia banliyöleri, New York ya da San Francisco Körfez Bölgesi kadar güvenilir bir Demokrat Parti kalesi haline geliyor. Ancak bu bölge aynı zamanda ABD’deki en yoğun yapay zeka veri merkezi yoğunluğuna sahip ve bölgenin Demokrat milletvekilleri, yapay zeka sektöründen yüzbinlerce dolarlık bağış alıyor.
Ülke genelinde Büyük Teknoloji şirketlerine ve veri merkezlerinin arazi, vergi indirimleri, elektrik ve su kaynaklarını sömürmesine karşı iki partili halkın muazzam bir muhalefeti olmasına rağmen, Demokrat Kongre ile Cumhuriyetçi Beyaz Saray’ın yapay zeka ve kripto para konusunda, sıradan insanların 2026’da neden “değişim” için oy verdiklerini sorgulamasına neden olacak “reformları” geçirmeyi başarırsa şaşırmayın.
Otoriterliğe doğru kayışı durdurabilecek mi?
Demokratların ezici bir zafer kazanması durumunda, Trump ve MAGA’yı hor gören insanlar hem sevinç hem de rahatlama duyguları arasında gidip geleceklerdir. Ancak, tıpkı 2020’de olduğu gibi, ABD’deki otoriterlik tehdidinin ortadan kalktığını varsaymamalıdırlar. Bunun nedeni hem belirli, “konjonktürel” sebepler hem de içinde bulunduğumuz siyasi dönemle ilgili daha genel unsurlar olacaktır.
İlk konjonktürel neden en bariz olanıdır. Demokratlar Kongre’yi ele geçirse bile Trump, Beyaz Saray’ı ve federal hükümetin idari mekanizmasını hâlâ emrinde tutacaktır. Trump, Demokratları ve mahkemeleri kendisini durdurmaya cesaretlendirirken, kanunsuz ve otoriter davranışlarını muhtemelen artıracaktır. Trump’ın gümrük vergilerini sınırlamak ya da federal sağlık programlarındaki kesintileri geri almak için çıkarılacak ılımlı yasalar bile Trump’ın vetosuyla karşılaşacaktır.
Mücadeleyi sürdürmenin ikinci konjonktürel nedeni ise, Demokratların çoğu seçim bölgesinde Cumhuriyetçi Parti’nin tek alternatifi olsalar da, bir muhalefet partisi olmamalarıdır. Demokrat Parti, Amerikan kapitalizmini ve ABD imparatorluğunu desteklemeye adanmış, şirketler tarafından desteklenen bir oluşumdur.
Demokratlar, sıradan Amerikalılara “uygun fiyat” ve Trump yönetiminin suçlularına “hesap verebilirlik” getireceklerine dair belirsiz vaatlerle seçim kampanyası yürütüyorlar. Kongre’nin bir veya her iki meclisini de ele geçirirlerse, Demokratların otoritesini tanımayacak bir yönetimle bir kafes dövüşüne hapsolacaklar.
“Hesap verebilirlik” konusunda Demokratlar şimdiden beklentileri düşürüyor. Jeffries ve hatta önde gelen ilerici isimler, Trump’a karşı “gösteriş amaçlı” bir azil sürecinden kaçınmak istediklerini söylüyorlar. Dolayısıyla, başkanın yolsuzluğunu ve kanunsuzluğunu kınamalarına rağmen, onu hesap sorumlu tutmak için Kongre’nin yetkisini kullanmak istemediklerinin sinyallerini şimdiden veriyorlar. Ekonomik erişilebilirlik konusunda ise, bazı Trump politikalarını tersine çevirecek (Biden dönemindeki statükoya geri dönecek) yasalar çıkaracaklarına söz veriyorlar; ancak aynı zamanda, Cumhuriyetçi azınlıkların sert çekirdekli MAGA fanatiklerinden oluşacağı bir Kongre’de, bu yasalar için Cumhuriyetçilerin desteğini kazanmaya çalışmak gibi boşuna bir çabaya da girişiyorlar. Bu, başarısızlığa davetiye çıkarmaktır.
Üçüncü konjonktürel neden ise, Kongre’deki Demokrat çoğunluğunun, bir avuç milyarderin politika ve sıradan insanların yaşamları üzerinde herhangi bir “demokrasinin” tolere etmemesi gereken ölçüden daha fazla güç kullanması gerçeğini değiştirmeyecek olmasıdır. Yazar Hamilton Nolan’ın New Republic muhabiri Perry Bacon’a söylediği gibi:
“Para nüfuz satın aldığında ve bu müstehcen, devasa, ulusal düzeydeki servetler özel ellerde bulunduğunda, bir noktada bu durum, güç dengesi sağlanabilecek şekilde siyaseti etkileme konusunda diğer herkesin imkânlarını ortadan kaldırır.”
Amerikan oligarşisi şu anda Trump’ın çevresinde olabilir, ancak parasını ve gücünü kolayca başka yöne kaydırarak Demokratları da etkileyebilir. Özellikle de Jeffries ya da Kaliforniya Valisi Gavin Newsom gibi kendilerine hizmet etmeye istekli Demokratlar varken. 2028 başkanlık seçimleri için aday adayı olan Newsom, eyalet sağlık programlarını finanse etmek amacıyla milyarderlerin servetine tek seferlik bir vergi getirilmesini öngören referanduma karşı çıkıyor. İşte “uygun fiyat gündemi” bu şekilde Amerikan oligarşisinin kayalıklarına çarpıyor — ya da o kadar sulandırılıyor ki kimse farkına bile varmıyor.
Oligarşi meselesi, Trump’ın ABD’de tanımlamaya başladığı siyaset “döneminin” genel karakterine işaret ediyor. Oligarşinin hizmetinde iyi işleri ve kamu hizmetlerini neoliberal bir yaklaşımla oyup boşaltan bir nesil, emeğe düşen servet payını 1940’lardan bu yana en düşük seviyesine indirmiştir.
Bu gerçeklik, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana liberal demokrasilerin siyasetine damgasını vuran “merkez sol” ve “merkez sağ” partilerin meşruiyetini sarsmıştır. Aşırı sağ, eski partilerin boşalttığı siyasi alanlara dalmış, işçi ve sosyal hareketler ise zayıflamıştır.
Brezilya cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Lula’nın geriden gelerek kazandığı zafer ve Sırbistan’da MAGA yanlısı Vŭkic’in ezici bir yenilgiye uğraması, aşırı sağın zaferinin kaçınılmaz olmadığını gösteriyor. Ancak otoriterlikle mücadele yalnızca seçim odaklı bir yaklaşıma dayanır ve bu mücadeleyi ana akım siyasi partilere bırakırsa, Trump’ın şimdiye kadar başaramadığı otoriter konsolidasyona sadece bir seçim uzaklıkta kalırız.
Dolayısıyla, önümüzdeki hafta Cumhuriyetçi Parti’nin yenilgisini memnuniyetle karşılayacak olanlar, Washington’daki manevralara bel bağlamamalıdır. Sağ kanadı savunmaya zorlayacak bir strateji geliştirmek için, Hindistan, Fransa, İspanya ve Sırbistan’dakiler gibi kitlesel hareketlerden ilham almalıdırlar.
Sırbistan’daki öğrenci hareketi seçimlerde kesin bir zafer kazandı (Dragan Plavšić)
Sırbistan’daki parlamento seçimlerinde Öğrenci Listesi’nin zaferi muazzamdır. İlk kez seçimlere katılan liste, 250 sandalyenin 140’unu kazanarak çoğunluğu elde etti. Otoriter Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in 14 yıldır süren iktidarı – ki kendisi, iktidarı da beraberinde götürerek başbakanlık koltuğuna sorunsuz bir şekilde geçmeyi umuyordu – öğrenci öncülüğündeki kitlesel bir hareket tarafından kesin bir şekilde kırıldı. İki yıl önce, yeniden inşa edilen bir tren istasyonu kanopisinin çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle alevlenen hareket, 2025 yılında bir başbakanın istifasına neden olmuştu. Şimdi de cumhurbaşkanını koltuğundan etti.
2024 yılından bu yana süren mobilizasyonlar kararlı ve amansızdı. Sadece Vučić’e değil, muhalefete de yönelik derin bir halk hoşnutsuzluğundan beslenen bu hareketler, geleneksel siyasete inancını yitirmiş insanların bağımsız bir şekilde örgütlendiğinde, köklü bir siyasi düzenin devrilebileceğini gösterdi.
Ancak ne kadar muazzam olsa da, bu zafer hayati bir soruyu gündeme getiriyor. Kolektif eylem ve demokratik katılımla inşa edilen bir hareket devlet kurumlarına girdiğinde ne olur? Cevap şu anda, Sırp siyasetinde yeni ve ilerici bir aşama olasılığı ile bir başka fırsatın kaçırılması tehlikesi arasında gidip geliyor. Her şey, hareketin kendisini iktidara taşıyan kitlesel seferberliklere bağlı kalıp kalmayacağına, aynı zamanda şu anda Avrupa genelinde yayılan neoliberalizme karşı daha geniş çaplı toplumsal isyanla bağlantı kurabilip kuramayacağına bağlı olacak.
Trajediden isyana
Kasım 2024’te yaşanan trajik çatı çöküşü, Vučić yönetiminin yolsuzluğunu, kayırmacılığını ve hesap verebilirliğin ekonomik ve siyasi bağlantılara tabi tutulduğunu ortaya çıkardı. Bunun ardından gelen öfke dalgasının başını, çatının yeniden inşasıyla ilgili belgelerin yayınlanmasını ve sorumluların yargılanmasını talep eden öğrenciler çekti.
Hesap sorulmasını talep etmekle başlayan süreç, kısa sürede Vučić’e karşı daha geniş çaplı bir isyana dönüştü. En önemlisi, hareket sadece münferit suistimallere değil, sıradan insanların hayatlarını yöneten kurumlar üzerinde hiçbir söz sahibi olmamasının kaçınılmaz olduğu yönündeki temel varsayıma da meydan okudu.
Üniversite işgalleri, gösteriler, yol kesmeler ve mitingler Sırbistan’ın dört bir yanına yayıldı. Öğrenciler kasaba ve köyler arasında seyahat ederek, zengin ve güçlü kesimlere hizmet etmeye fazlasıyla alışmış bir siyasi sistem tarafından uzun süredir terk edilmiş halkla dayanışma kurdular. Öğretmenler, üniversite personeli, işçiler ve diğer vatandaşlar da onlara katıldı.
Öğrenciler, mücadelenin harekete geçirici gücü haline geldi. Resmi muhalefetten kararlı bir şekilde bağımsız kalmaları ve üniversite genel kurullarında kolektif müzakere ve karar alma sürecine bağlılıkları, hareketin belirleyici güçleriydi.
Seçimlere katılma kararı, mücadelenin bir sonraki adımı oldu. Hareket, üniversitelerden ve daha geniş toplumdan seçilen adaylarla kendi seçim listesini oluşturdu; adaylar, üniversite ve fakülte meclislerinde öğrencilerin kolektif incelemesinden geçtikten sonra seçildi. Adayların hiçbiri öğrenci değildi.
Aslında, ortaya çıkan ve aralarında Sırbistan Merkez Bankası’nın eski bir başkanının ve eski bir basketbol yıldızının da bulunduğu, bugüne kadar siyasi olarak tarafsız kalan akademisyenler, doktorlar, aktivistler ve vatandaşlardan oluşan liste, kesinlikle çok çeşitli bir topluluktu. Gücü, kitlesel bir demokratik hareketten kaynaklanmasına rağmen, siyasi yönelimi belirsizdir ve bu nedenle hem iç hem de dış kaynaklı güçlü baskılara açıktır.
Vučić rejimi için bu, ya hep ya hiç anı olduğu düşünülürse, hareketin seçime katılma kararı anlaşılabilir bir durumdu. Ancak seçimler, bir hareketin taleplerini ilerletmenin bir aracıdır ve amaçların kendisiyle karıştırılmamalıdır.
Neoliberalizme karşı bir zafer mi?
Öğrenci Listesi, yolsuzluk karşıtı protestolardan doğmuş ve hukukun üstünlüğü ile kurumsal hesap verebilirliği öncelik olarak belirlemiş olsa da, programında gündelik sosyal meselelere de yer verdi: geçici iş sözleşmelerinin 12 ayla sınırlandırılması, temel ilaçların fiyatlarının önemli ölçüde düşürülmesi, köy sağlık evlerinin yeniden faaliyete geçirilmesi ve tüm ilkokul ve ortaokul öğrencilerine ücretsiz ders kitapları sağlanması.
Bu talepler, mütevazı niteliklerine rağmen, hareketi kurumsal reformun ötesine, sıradan insanların maddi ihtiyaçlarına doğru yönlendirdi. Bu bakımdan, daha büyük bir soruyu gündeme getiriyorlar: Siyasi değişim, sadece kimin iktidarda olduğunu değiştirmekle kalmayıp, taleplerin ele almayı amaçladığı eşitsizliklerin ve güvensizliklerin ardındaki ekonomik önceliklere de meydan okuyabilir mi?
Bu noktada mücadele, neoliberalizme ve kamu hizmetlerini ile işçi haklarını piyasa önceliklerine, rekabete ve mali kısıtlamalara tabi kılmaya yönelik on yıllardır süren projesine karşı Avrupa çapında yaşanan daha geniş çaplı isyanla bağlantı kuruyor. Her yerdeki hükümetler, kaynakların kıt olduğunu ve kamu harcamalarının kontrol altına alınması gerektiğini iddia ediyor; ancak bunun sonuçları her yerde yükseköğretim masraflarıyla karşı karşıya kalan öğrencilerin, geçim sıkıntısı çeken işçilerin, konut fiyatlarından dolayı ev sahibi olamayan ailelerin ve daha az ücretle daha fazla iş yapması beklenen kamu sektörü çalışanlarının sırtına yükleniyor.
Vučić’i görevden alıp bu sorunlara dokunmayan bir hükümet, zaferi mümkün kılan insanları hayal kırıklığına uğratma riskini taşır. İşte bu nedenle, toplumda iktidarı kimin elinde tuttuğu, sadece bakanlık koltuklarını kimin işgal ettiğiyle sınırlandırılamaz.
Vučić’in iktidarı kaybetmiş olması, Sırbistan’ın varlıklı iş adamlarını, onların kayırmacılık ağlarını ve devlet aygıtındaki nüfuzlu şahsiyetlerin rolünü ortadan kaldırmayacaktır. Bu kesim, çıkarlarını korumaya çalışacak ve yeni hükümete meşru ya da gayri meşru yollarla baskı uygulayacaktır. Bazıları kendilerini hükümetin normal işleyişi için vazgeçilmez olarak sunarken, diğerleri ise ekonomik istikrarın arka arkaya uzlaşmalar gerektirdiğini savunacaktır.
Bunun sonucunda ortaya çıkan tehlike, Öğrenci Listesi’nin zaferini mümkün kılan toplumsal güçlerden giderek kopması ve seçilmiş temsilcilerin, siyasetçiler, memurlar ve iş dünyası liderleri arasındaki müzakereleri siyasetin ana arenası olarak görmesidir. Bu arada, harekete geçerek onları iktidara taşıyan halk kitlesi, evlerinde kalıp yeni hükümetin vaatlerini yerine getirmesini beklemeye teşvik edilecektir. Bu, ciddi bir hata olur.
Hareketin demokratik gücü, kolektif olarak hareket eden, kendilerini temsil ettiğini iddia edenleri mercek altına alan ve siyasetin profesyonel bir elite bırakılması gerektiğini kabul etmeyen halktan geliyordu. Bu ilkeler, seçimden sonra da en az seçimden önce olduğu kadar geçerli olmalıdır.
Üniversite genel kurullarının sadece törensel ve formalite niteliğinde kalmasına izin verilmemelidir. Hareketin, öğrencilerin, işçilerin ve toplulukların politikaları tartışabileceği, temsilcileri hesap sorabileceği ve gerektiğinde harekete geçebileceği sürekli işleyen mekanizmalara ihtiyacı vardır. İşverenlerin ve zengin çıkar gruplarının direnişine karşı yaşam standartlarında iyileştirmeler sağlanabilmesi için bağımsız sendikalar ve işyeri örgütlenmesi özellikle önemlidir.
Demokrasi, sadece tepedeki kişilerin değiştirilmesi anlamına gelemez. Demokrasi, sıradan insanların hayatlarını etkileyen kararlar üzerinde etki etme kapasitesinin genişletilmesi anlamına gelmelidir.
Avrupa Birliği bir müttefik değildir
Dış baskı da bir başka önemli tehlike oluşturmaktadır. AB, Vučić’in bloğa katılma isteğine rağmen, özellikle Rusya ile olan bağları nedeniyle ilişkilerde yaşanan gerginlikler göz önüne alındığında, onun yenilgisini memnuniyetle karşılayacaktır. Bazı AB kurumları ve hükümetleri Sırbistan’daki demokrasi ihlallerini eleştirmiş olsa da, bu durum AB’yi halk demokrasisinin tarafsız bir destekçisi yapmaz.
Aksine, Brüksel’in kendi stratejik hedefleri vardır. Balkanlar’daki rolünü güçlendirmek, Sırbistan’ın jeopolitik uyumunu sağlamak ve bölgede Rusya’nın etkisini sınırlamak istemektedir. Öğrenci Listesi’nin zaferi, Sırbistan’ı Batı kampına daha kararlı bir şekilde çekmek için bir fırsat olarak değerlendirilecektir. Geçen yıl AB’nin desteğini kazanmak amacıyla Strazburg’a düzenlenen öğrenci bisiklet konvoyu ve Brüksel’e yapılan bayrak koşusu da gösterdiği gibi, Öğrenci Listesi’nde bu değişime yardımcı olmaktan memnun, hatta istekli olanlar olacaktır. Bu durum, Sırbistan genelinde olduğu kadar, parti saflarında da bölünmelere yol açacaktır.
Aslında, AB’nin Sırbistan’a yönelik yaklaşımı, demokratik standartlara olan beyan edilmiş taahhüdü ile siyasi liderlerin Avrupa’nın stratejik çıkarlarına hizmet ettikleri durumlarda onlara taviz verme istekliliği arasındaki gerilimleri defalarca ortaya koymuştur. Sırbistan’ın tartışmalı 2023 seçimlerine yönelik eleştirilere rağmen, AB ve Almanya, Sırbistan’ın büyük lityum yataklarını güvence altına almak için Vučić yönetimi ile stratejik bir ortaklık kurmuştur. 2024 yılında, anlaşma resmileştirilirken Almanya Başbakanı Olaf Scholz Belgrad’ı ziyaret etti; madencilik projesinin çevresel etkisine karşı kitlesel gösterilere rağmen, Avrupa’nın endüstriyel ihtiyaçlarını Sırp demokrasisinin üzerinde tuttu.
Bu nedenle yeni hükümet, Sırbistan’ın siyasi dönüşümünün aynı zamanda jeopolitik bir yeniden yapılanmayı da temsil ettiğini kanıtlaması için AB’den önemli bir baskı ile karşı karşıya kalacaktır. Mali yardım, yatırım, üyelik müzakereleri ve diplomatik tanıma, hepsi birer etki aracı haline gelecektir. Vučić, Öğrenci Listesi’nin Ukrayna meselesi nedeniyle Rusya’ya yaptırım uygulayacağını şimdiden iddia etmiştir. Bazıları bunu açıkça reddetmiş; diğerleri ise çekingen davranarak bu konuda da potansiyel olarak keskin bölünmelerin olabileceğini ima etmiştir.
Bu, Vučić’i savunmak ya da Moskova’ya yönelmek için bir argüman değildir. Rusya, Batılı güçler gibi, kendi çıkarlarının peşindedir. Sırbistan, Çin yatırımlarının uluslararası ekonominin baskılarından bir kaçış yolu sunduğunu da düşünmemelidir. Mesele şudur ki, bir dış destekçiyi başka biriyle değiştirmek ilerleme anlamına gelmeyecektir. Bu bağlamda gerçek şu ki, Rusya’ya yaptırım uygulamak, yaptırımlarla ilgili değil, Sırbistan’ı Batı kampına çekmekle ilgili olacaktır ve buna direnilmelidir.
Bu nedenle Sırbistan’ın izleyeceği en iyi yol, tarafsızlıktır; bu, ulusal politikasını herhangi bir büyük güce tabi kılmadan farklı ülkelerle ilişkiler geliştirme özgürlüğünü korumasına olanak tanır. Bu, Rusya’ya karşı Batı stratejisinin bir aracı haline gelme baskısına direnmek anlamına gelir; aynı zamanda Rusya’nın Sırbistan üzerinde nüfuz kurmaya yönelik girişimlerine direnmek anlamına da gelir.
Bu tür bir tarafsızlık, diplomatik izolasyon anlamına gelmez. Bu, daha eşit ve karşılıklı yarar sağlayan ilişkilere dayalı uluslararası işbirliği arayışını ifade eder; Sırbistan’ın gerektiğinde AB’yi, Rusya’yı, Çin’i veya ABD’yi eleştirmekte özgür kalmasını sağlar. Bu, meşruiyetini kararların kapalı kapılar ardında değil, kamu yararına alınmasını talep eden bir harekete dayandıran muhtemel bir hükümet için özellikle önemlidir.
Fransa, Belçika ve Avrupa’da yükselen isyan
Dolayısıyla, iç ve dış baskılar önemli boyuta ulaşacaktır. Bu baskılara iktidar koridorlarından direnmek mümkün değildir; işte bu nedenle hareket, seferber olmaya devam etmeli ve bunu yaparken Avrupa genelinde yayılan protestolarla birleşmelidir.
Fransa’da, kötüleşen okul koşullarına karşı protesto eden öğrencilerle başlayan gösteriler, yaşam maliyetleri, ücretler ve kamu hizmetleri üzerine daha geniş bir harekete dönüştü. Belçika’da öğrenciler, eğitim kesintilerine, artan öğrenim ücretlerine ve kötüleşen koşullara karşı harekete geçti. İtalya, İspanya, Portekiz ve Arnavutluk’ta da konut, istihdam, eğitim ve yolsuzluk konularında benzer hoşnutsuzluklar patlak verdi. Elbette bu hareketlerin kendi talepleri ve siyasi koşulları var, ancak şikayetleri birbiriyle örtüşüyor.
Bunlar sadece nesil protestoları değildir. Sırbistan’da olduğu gibi gençler ön saflarda yer almaktadır; çünkü hem karanlık bir gelecekle karşı karşıyadırlar hem de şikayetleri çok daha geniş kapsamlı bir toplumsal krizin parçasıdır. Neoliberalizm, piyasa rekabeti ve mali disiplinin refah getireceğini vaat eder. Oysa milyonlarca insan, kötüleşen kamu hizmetleri, pahalı konutlar, güvencesiz istihdam ve sıradan insanlara yükü yüklemenin dışında bir alternatif olmadığını iddia eden hükümetlerle karşı karşıyadır.
Bu bağlamda, bu yılın başlarında Macaristan’da 16 yıllık iktidarın ardından Viktor Orbán’ın yenilgisi bir uyarı niteliğindedir. Bu durum, asıl meselenin siyasi değişimin daha derin bir toplumsal dönüşüm için alan açıp açmayacağı ya da sadece aynı ekonomik kısıtlamalar çerçevesinde işleyen yeni bir yönetim ortaya çıkaracağı olduğunu göstermektedir. Sırbistan’da benzer bir senaryodan kaçınılmak isteniyorsa, kitlesel hareket, eşitsizliği ve güvensizliği yeniden üreten neoliberal ekonomik önceliklere karşı çıkmak için harekete geçmeye devam etmelidir. Bu, diğer Avrupa ve Balkan hareketleriyle dayanışma kurarak en iyi şekilde başarılabilir.
“Böl ve yönet” politikasına karşı Balkan dayanışması
Öğrencilerin yolsuzluk, eğitim ve kamu hizmetleri konularında daha geniş çaplı bir hükümet karşıtı harekete de katıldığı Arnavutluk’taki öğrenci mücadelesi, tüm bunlara son derece önemli bir Balkan boyutu katmaktadır. Onların mücadelesi, ister iktidarda ister muhalefette olsun, siyasi düzenle ilgili aynı temel hoşnutsuzluğu yansıtmaktadır; bu hoşnutsuzluk, Sırp meslektaşlarını da harekete geçiren itici güç olmuştur.
Bu durum, nesiller boyu Balkanlar’ı bölen milliyetçi çatışmalara karşı mücadeleye başlamak için bir fırsat sunuyor. Zira farklı milletlerden sıradan insanlar eğitim, istikrarlı istihdam, kamu hizmetleri ve yolsuzluktan kurtulma gibi ortak çıkarlar uğruna harekete geçtiğinde, tarihsel adaletsizliklerin ve çözülmemiş şikayetlerin, özellikle de Sırp devletinin Arnavutlara karşı olanlarının üstesinden gelme olasılığı artar.
Öğrenciler, işçiler ve toplumsal hareketler arasında yürütülecek ortak tartışmalar, fikir alışverişleri ve somut dayanışma, komşular arasındaki ilişkiler için farklı bir temel oluşturma sürecini başlatabilir. Büyük güçler, çokuluslu şirketlerle el ele vererek, bölgedeki mevcut bölünmeleri ve rekabetleri istismar ederek defalarca nüfuz kazanmaya çalışmıştır. Daha kapsamlı bir bölgesel işbirliği, Sırbistan, Arnavutluk ve komşularına, birbiriyle rekabet eden jeopolitik kamplara itilmek yerine kendi geleceklerini belirleme konusunda daha fazla alan sağlayabilir.
Mücadele devam etmelidir
Vučić’i yenilgiye uğratmak kutlanacak bir an. Ancak görev sadece onu yerinden etmekle sınırlı değil. Bu, demokratik katılımın, kamu hizmetlerinin ve ekonomik kaynakların zengin azınlık yerine çoğunluğa hizmet ettiği ve uluslararası işbirliğinin milliyetçi düşmanlığı ile büyük güçlerin manipülasyonunu aşmaya başladığı bir toplum inşa etmektir.
Böyle bir değişimi mümkün kılan güç, yalnızca sandıkta değil, farklı bir gelecek için mücadele etmeye hazır insanların kolektif eyleminde yatmaktadır.
İşte bu nedenle, seçim zaferi kazanılmış olsa bile kitlesel seferberlikten vazgeçilemez. Zira zafer aynı zamanda bir tehlike anıdır; bu tehlikeyle, bağımsız kitle örgütlenmesini koruyarak ve Sırbistan’daki öğrenciler ile işçiler arasındaki dayanışmayı pekiştirerek, ayrıca Arnavutlarla ve ulusal sınırların ötesinde Fransız, Belçikalı ve diğer Avrupalı öğrencilerle dayanışmayı güçlendirerek yüzleşmek gerekir. Öğrencilerin seçim zaferi, mücadelenin yeni bir aşamasını başlatmalıdır. Belgrad’daki bir kutlama pankartında da belirtildiği gibi: “Rejim düştü. Mücadele daha yeni başladı.”
İsrail seçimlerden sonra değişebilir ama çok da fazla değil (Gilbert Achcar)
İsrail’deki seçim kampanyası, ana akım siyaset genelinde Filistinlilere yönelik etnik temizliğe yönelik geniş desteğin bir yansımasıydı. Hükümet ile muhalefet arasındaki seçimde ortaya çıkan çıkmazın, İsrail toplumundaki radikalleşmeyi yavaşlatması pek olası görünmüyor.
İsrail vatandaşlığına sahip Yahudi ve Arap seçmenler, 27 Ekim Salı günü İsrail parlamentosu Knesset seçimleri için oy kullanma merkezlerine akın etti. Bu seçimler, Siyonist devletin tarihindeki en gerici hükümetin 2022’de kurulmasından bu yana yapılan ilk seçimlerdi. Son dört yıldır, bu aşırı sağ koalisyon, Benjamin Netanyahu’nun Likud partisi ile Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich’in liderlik ettiği neo-Nazi grupları ve ultra-Ortodoks dini partileri bir araya getirmişti.
Anketlerin öngördüğü gibi, görevdeki Başbakan Netanyahu’nun liderliğindeki iktidar bloğu ile İsrail Silahlı Kuvvetleri eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderliğindeki muhalefet ittifakı, mevcut tahminlere göre başa baş bir sonuçla yarışı tamamladı. Kesin sonuçların açıklanması birkaç gün sürebilir ve bir sonraki kabinenin şekli belli olana kadar Knesset fraksiyonları arasında birkaç hafta süren pazarlıklar yaşanabilir.
Daha önce defalarca vurgulandığı üzere, son seçimlerin en önemli özelliği, 7 Ekim 2023’te Hamas’ın önderlik ettiği operasyonun, İsrail ordusunun Gazze’ye karşı başlattığı soykırım savaşını tetiklemesinden bu yana yapılan ilk seçimler olmasıdır; bu savaş, bölge sakinlerini yerinden etti ve binaları topyekûn yok etti. Buna, Batı Şeria’daki Filistin halkına yönelik Siyonist yerleşimcilerin şiddetinde tehlikeli ve eşi görülmemiş bir tırmanış eşlik etti; bu durum, 1948 Nakba’sı sırasında Filistin’in büyük bir kısmında ve daha yakın zamanda Gazze Şeridi’nde tanık olunanlara benzer, sinsi bir etnik temizlik kampanyasını açıkça oluşturmaktadır.
Bu yeni seçimler, İsrail toplumunda iktidar koalisyonunun destekçileri ile Siyonist muhalefet arasında gerginliğin tırmandığı bir dönemde gerçekleşti. Gerginlik, 7 Ekim’den önce zaten zirveye ulaşmıştı ve o dönemde yargı meselelerini merkezine alan büyük muhalefet gösterileriyle kendini göstermişti. Hamas’ın önderlik ettiği operasyon, bir süreliğine İsrail Yahudi toplumunun çoğunu Filistinlilere, özellikle de Gazze’den gelenlere, ama aynı zamanda İsrail vatandaşlığına sahip olanlar da dahil olmak üzere tüm Filistinlilere duyulan nefret etrafında birleştirdi. Başka bir deyişle, Siyonist ırkçı nefret, son üç yıl içinde İsrail Yahudi toplumu içinde zirveye ulaştı; henüz önemli ölçüde azalmış değil.
Sonuç olarak, yeni seçim döngüsünü çevreleyen ana meselelerin hiçbiri, son zamanlarda sağlamlaşan gerici Siyonist konsensüsü fiilen etkilemiyor. Filistin, kesinlikle bu konsensüsün merkezinde yer almıyor. Aslında, her iki tarafın da birbirini Hamas’a hizmet etmekle suçlaması dışında, Filistin konusu Netanyahu ile muhalifleri arasındaki tartışmalarda neredeyse tamamen yok sayılıyor. Aşırı sağdan Siyonist “sol”un geriye kalanlarına kadar tüm Siyonist partiler, Ramallah’taki mevcut Filistin Yönetimi gibi bir Filistin kalıntı devletinin kurulmasını bile reddettiklerini ilan ediyorlar — ya da en iyi ihtimalle, böyle bir olasılığı Filistin halkı üzerinde daha sert ve sıkı bir kontrolle ilişkilendirerek, bu devleti apartheid dönemindeki Güney Afrika’nın eski Bantustanlarından bile çok daha az “egemen” hale getiriyorlar.
Bu içler acısı durum karşısında, muhtemelen önceki tüm seçimlerdekinden daha fazla sayıda Yahudi seçmen, iki Arap bloğundan birine oy verme niyetini açıklamıştı. Daha “ılımlı” olanlar, sağcı bir İslamcı ve Siyonist bir Yahudi liderin eş başkanlık ettiği Birleşik Liste’yi destekledi. Filistin halkıyla barış içinde bir arada yaşamayı arzulayan daha ilerici Yahudiler ise Ortak Liste’yi tercih etti. Anketlerin öngördüğü ve mevcut oy tahminlerinin de doğruladığı gibi, Ortak Liste’nin elde edeceği önemli bir başarı, bu seçimlerin mümkün olan en iyi sonucu olacaktır.
Bununla birlikte, ilerici Yahudilerin bu tasarıya oy vermiş olmaları, her şeyden önce, Siyonist konsensüse karşı çıkan ve çoğunluğu Yahudilerden oluşan bir siyasi örgüt kurmada başarısız olduklarının kanıtıdır. Böyle bir muhalefet, “Yahudi devleti” ilkesini reddedip, ilerici Arap muhalefet partilerinin savunduğu “tüm vatandaşları için bir devlet” talebini benimserdi. Dahası, bu muhalefet, Filistin halkının devredilemez kendi kaderini tayin hakkı kapsamında, işgal ordusunun ve Siyonist yerleşimcilerin 1967’de işgal edilen tüm topraklardan çekilmesini ve Filistinli mültecilerin geri dönüş veya tazminat hakkının desteklenmesini talep ederdi.
Ortak Liste’nin lideri Mansour Abbas, aşırı sağcı Siyonist lider ve Netanyahu’nun rakibi Naftali Bennett ile medyanın Hamas’ın ortadan kaldırılması ya da İran’a saldırı gibi konularda Netanyahu’dan daha sert bir tutum sergilemesine rağmen “ılımlı” olarak tanımladığı Yair Lapid’in liderliğindeki 2021–22 hükümetinde bakanlık görevi üstlenmeden yer aldığı dönemde kurduğu anlaşmaya benzer bir anlaşmayı Siyonist muhalefetle imzalamaya çalışıyor. Günümüzde önde gelen Siyonist muhalefet lideri, kendi teorileştirdiği askeri doktrinin Lübnan’da uygulanmasını bizzat denetleyen Eisenkot’tur; bu doktrin, düşman güçlerinin bulunduğu bölgelerin sivilleri ayırt etmeden tamamen yok edilmesini savunmakta ve dolayısıyla uluslararası hukuku açıkça ihlal etmektedir.
Mansour Abbas, Eisenkot’un bir Arap partisiyle ittifak kurmayı reddetmesini, Hamas’ın “terörist” olduğunu ilan etmelerini şart koşmak gibi koşullar yoluyla aşarak onunla işbirliği yapmayı hedefliyor. Bu talep, Abbas için uyması özellikle zor bir taleptir, zira kendisi de Hamas’ın kökenini aldığı Müslüman Kardeşler hareketinden gelmektedir. Abbas bu nedenle, listesinin en başına Yahudi bir Siyonist polis memurunu dahil ederek bu engeli aşmaya çalıştı; Birleşik Liste’nin desteğiyle parlamentoda çoğunluğu elde edebilirse, Eisenkot’un bu kişiyi gelecekteki bir hükümette bakan olarak kabul edebileceğini umuyordu.
Birleşik Liste ise, muhalefetin İsrail’deki Filistinlilerin yaşam koşullarıyla ilgili acil talepleri ele almayı taahhüt etmesi ve bir Filistin devletinin kurulmasına destek vermesi şartıyla, Knesset oylamalarında Netanyahu ve mevcut koalisyonuna karşı “güvenlik ağı” olarak adlandırdığı desteği sağlamaya hazır olduğunu açıkladı. Ancak, Filistin devletçik kurulumunu reddetme konusunda iktidar koalisyonu ile Siyonist muhalefet arasında var olan mutabakat, Birleşik Liste’nin bu şartına sadık kalması halinde teklifini imkansız hale getiriyor. Bu son derece normal bir durumdur; zira Siyonizme karşı çıkan hiçbir Filistinli, halkına düşman olan Siyonist partilere — ister Siyonist devletin sınırları içinde olsun, ister daha kesin olarak sınırları dışında olsun — herhangi bir destek sunmamalıdır.
Eisenkot’un liderliğindeki bir hükümet, Hamas’ı ortadan kaldırma ve Gazze’yi kontrol altına alma yönündeki devam eden çabalar ile ABD ile işbirliği içinde İran’a ve Lübnan’daki Hizbullah’a yönelik saldırılar konusunda Siyonist konsensüsten kesinlikle sapmayacaktır. Eisenkot liderliğindeki bir hükümeti mevcut hükümetten ayıran en önemli unsur, ultra-Ortodoks Yahudi öğrencilerin askere alınması konusundaki tartışmaların yanı sıra, Ben-Gvir ve Smotrich’in kışkırtmasıyla Batı Şeria’daki Filistinlilere saldıran aşırıcı Siyonist yerleşimcilerin ihlallerine karşı durması olacaktır. Netanyahu bile, bu tür fanatiklerin eylemlerinin İsrail’in uluslararası itibarına daha fazla zarar vermesi nedeniyle, aslında bu durumdan bir miktar hoşnutsuzluk duymuştur.
Ancak Eisenkot’un hedefi, Siyonist devletin Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nin çoğunluğu üzerindeki kontrolünü sürdürmesi ve nihayetinde bu toprakları ilhak etmektir. Geri kalan bölgeler ise Donald Trump’ın sözde barış planının uygulanmasına açık bırakılacaktır; bu, Trump’ın şu anda İran ve Ukrayna’ya odaklanmasının ardından eski kaprislerine geri dönmesi halinde Netanyahu’nun bile kabul etmek zorunda kalacağı bir adım olacaktır.
Bununla birlikte, iki büyük bloğun hiçbiri Knesset’te çoğunluk ittifakı kurmayı başaramazsa, Siyonist siyasi manzarada bir yeniden yapılanma yaşanması ihtimali göz ardı edilmemelidir. Netanyahu, yakın geçmişte iktidarı paylaştığı mevcut muhalefet partileriyle bir “ulusal birlik hükümeti” kurulmasının önünü açmak amacıyla, iki utanç verici müttefiki Ben-Gvir ve Smotrich’ten ayrılabilir. Ancak böyle bir uzlaşmaya varmadan önce, muhalefet bloğunun en sağda yer alan ve dolayısıyla mevcut aşırı sağ koalisyonuyla işbirliğine en istekli olan unsurları kendinden ayırmaya çalışacağı kesindir.
(Tercümelerde DeepL’den faydalanılmıştır.)
Yazar
