Müesses nizam, ayaklanmaları mantıksız şiddet, yağmalamaları ise açgözlülük olarak görmemizi istiyor. Ancak tarih boyunca, sokaklardaki isyanlar devletlerin iktidarına meydan okumuştur.
Sivil haklar lideri Martin Luther King, 1967’de şöyle demişti: “Son tahlilde, bir isyan, sesini duyuramayanların dilidir.”
King, günümüzde şiddet içermeyen siyahi sivil haklar hareketinin onurlu yüzü olarak saygı görüyor. Ancak isyan ve yağmalama konusundaki görüşleri, Fransa’daki şehirlerdeki yağmalamaları kınamaya acele edenler arasında pek yankı bulmuyor.
Gazze’deki soykırımı ve İran’daki okulların bombalanmasını meşrulaştıran ikiyüzlüler, genç isyancıları kınamak için acele ediyorlar.
Daha ilerici düşünürler, geçmişteki ayaklanmaları genellikle anlaşılabilir ve cesurca bulurlar. Ancak bugünkü ayaklanmaları kınıyorlar.
Siyasetçiler ve medya, isyancıları, bencil eylemleriyle meşru protestoları baltalayan suçlular olarak kınamak için sıraya giriyor. Oysa giydiğimiz kıyafetlere, sahip olduğumuz telefonlara ve yaşadığımız evlere göre değerimizi ölçmemizi söyleyen bir toplumda yaşıyoruz.
Ve çoğu genç, bu şeylerin tadını çıkarma şansının kendilerinden her zaman mahrum bırakılacağını biliyor.
Ayaklanmalar ve yağmalamalar, toplumsal değişim tarihinde her zaman büyük bir rol oynamıştır.
Bunlar, protesto hareketlerini zayıflattıkları için tartışmalı değildir; hareketin genellikle en radikal taktiği oldukları için tartışmalıdır. Bu, Vicky Osterweil’in *In Defence of Looting* (Yağmalamayı Savunmak) adlı kitabındaki argümanıdır.
Ayaklanmalar işe yarar. 1981’de İngiltere’nin şehir merkezlerinde yaşanan ayaklanmalar, Muhafazakar Parti hükümetini kentsel topluluklara kaynak aktarmaya zorladı.
1991’de Londra’nın Trafalgar Meydanı’nda kişi başı vergisine karşı çıkan ayaklanma, “yenilmez” Margaret Thatcher’ı bu politikasından vazgeçmeye zorladı.
Ve yağma da işe yarıyor. Yoksulların, başarının sembolü olarak gösterilen lüks mallardan yararlanmasını sağlıyor. Çoğu zaman bu, ailelerin karşılayamadıkları temel ihtiyaçlarını karşılamaları anlamına gelir. Yağma — ya da “proleter alışveriş” — doğrudan kamulaştırmanın etkili bir yoludur.
Delio Vasquez’in *Yoksulların Ayaklanmaları Savunması* adlı kitabında yazdığı gibi, yağma “aradığınız şeyleri elde etmenize yol açar”.
Medya her zaman “suçluluk” üzerine odaklanır ve isyancıların siyasi şikayetlerini görmezden gelir. Ancak barışçıl ve “uslu” protestoculara yer verilmez.
Medya protestoları asla objektif bir şekilde haber yapmaz. 1967’de ABD’deki Öğrenci Şiddetsiz Koordinasyon Komitesi’nin dergisi The Movement, medyayı yatıştırmanın boşuna olduğunu açıklamıştı. Dergi şöyle yazmıştı: “Amerika’da beyazların yönettiği günlük basın, olaylara objektif ve eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşmaz. Gazeteler birer endüstridir.”
Medya, marjinalleştirilmiş toplulukların maruz kaldığı yoksulluğu görmezden geliyor. Dolayısıyla bu topluluklar öfkeyle patladıklarında, bu durum mantıksız görünüyor.
Polisin şiddet uygulamak için bir bahaneye ihtiyacı yok. Barışçıl göstericilere saldırıyor ve ırksal ayrımcılığa maruz kalan topluluklara zulmediyor.
Ayaklanmalar, çoğu zaman polis şiddetinin bir sonucu olarak ortaya çıkar, onun nedeni değildir.
Ayaklanmalar genellikle “dışarıdan gelen kışkırtıcılar”a atfedilir. ABD’de Güneyli ırkçılar, siyahları kışkırttıkları gerekçesiyle sık sık Kuzeyli aktivistleri suçlardı.
Günümüzde ise milyarder George Soros’tan antifa’ya, anarşistlere, Müslümanlara ve devrimci sola kadar herkes “dışarıdan gelen kışkırtıcılar” olarak gösteriliyor.
“Dışarıdan gelen kışkırtıcılar” kavramı, protestocuların iradesini elinden alır. Bu kavram, isyancıların kendi deneyimlerinin direniş eylemlerine ilham vermek için yetersiz olduğunu varsayar.
İsyanlar kaotik ve yıkıcı olabilir, özellikle de isyancıların iktidar ve servet merkezlerine ulaşmaları engellendiğinde. Birçoğu lüks mağazaların yağmalanmasını anlayabilir, ancak küçük aile işletmelerinin tahrip edilmesinden tiksinir.
Ancak sivil itaatsizlikten grevlere kadar tüm ciddi protestolar, bazı sıradan insanların hayatını zorlaştırır.
1960’larda Kara Panterler üyesi Assata Shakur’dan, kendi mahallelerini ateşe veren isyancıları kınaması istendi. O da şöyle cevap verdi: “O dükkanlar onların değil. O dükkanları yakmalarına sevindim çünkü o dükkanlar zaten en başından beri onları soyuyordu.”
Ayaklanmacılar, siyasi mücadelenin dışında kalan fırsatçı suçlular olarak kınanır. “İyi protestocular” siyasi meselelere önem verirken, “kötü ayaklanmacılar” sadece spor ayakkabıları ve çantaların peşindedir.
Osterweil’in yazdığı gibi, “Bu eleştirinin temelinde, yoksul siyahların ya da işçi sınıfı mensuplarının ne yaptıklarını bilmedikleri düşüncesi yatıyor — yani, isyan edip yağmaladıklarında mantığın dışında, ‘gerçek’ mücadelenin dışında hareket ettikleri düşüncesi.”
Bu suçlamalar, 1992’deki Los Angeles ayaklanmaları sırasında doruk noktasına ulaştı. Ayaklanmalar, tamamen beyazlardan oluşan bir jüri tarafından suçsuz bulunarak beraat eden polisler tarafından bir siyah erkeğin dövülmesine karşı yapılan bir protesto idi.
Romancı Sylvia Wynter, ayaklanmacıların “reklamların gürültüsüne kapılmış” olarak görüldüklerini açıkladı. Bu yapay tüketim arzusu karşılanmadığında, birbirlerine saldırmaya başladılar. Bu durum, ayaklanmacıları insanlıktan çıkardı ve siyasetten uzaklaştırdı.
Ayaklanmaların siyasi hareketlerin zıttı olduğu düşüncesi, işçi sınıfı ve siyahi toplulukların suçlu muamelesi görmesini sürdürür. 2005’te Katrina Kasırgası vurduğunda, siyahilerin suç işlediğine dair önyargılar müdahaleyi şekillendirdi.
Sular yükselirken hücrelere kilitlenen mahkumlar ve çatıların üzerinde mahsur kalıp süt ve bebek bezi için yalvaran aileler görmezden gelindi. Polis ve beyaz milisler, kaçan insanları öldürdü ve ölmek üzere olanlara yardım etmeye çalışanları tutukladı.
2011 Londra ayaklanmalarının ardından Evan Calder Williams, “Yağmalamayı Kınayanlara Açık Mektup” başlıklı bir deneme yayınladı.
İçişleri Bakanı’na hitaben şöyle yazdı: “Yağmalayanları, yağmaladıkları için kınamıyorsunuz. Onları çok daha önceden kınamıştınız. Yağmalamaları, sizin uzun süredir sürdürdüğünüz dışlama ve karalama savaşınızda size sadece birer argüman sağlıyor.”
Williams, isyancıların “kaba materyalizmine” yönelik saldırıların altında, “daha iğrenç bir solucan” yattığını ve bu solucanın “muhalefeti, ancak önemsiz ve önemsiz kaldığı ölçüde desteklediğini” savunuyor.
Ayaklanma ve yağma, kapitalist toplumun temel varsayımlarını —özel mülkiyetin meşruiyetini ve polis ile ordunun bunu koruma hakkını— altüst ettiği için egemen düzeni rahatsız ediyor.
Bir şey yağmalandığında, meta olmaktan çıkar ve değişim ve kâr döngüsünden çıkarılır. Bu, ortak eylem yoluyla özgürleştirilir; isyan ve yağma bireysel eylemler değildir.
Antropolog Neal Keating, yağmayı kuzeybatı Pasifik’teki yerli halklar arasında yaygın olan “potlatch” ile karşılaştırmıştır.
Potlatch, düğünlerde, doğumlarda ve ölümlerde düzenlenirdi. Bir potlatch sırasında, varlıklı kişiler en fazla malını bağışlamak için yarışırdı. Geriye kalan mallar ise şenlik ateşinde yakılırdı. Bu, eşitsizliklerin oluşmasını engelliyordu.
Potlatch, Kanada hükümeti tarafından yasaklandı ve medeniyete ve kapitalizme bir tehdit olarak nitelendirildi.
Ayaklanma ve yağmalama kavramlarına ilişkin anlayışımız, bu sömürgecilik tarafından şekillenmiştir.
Ayaklanmalar, tutarsız öfke patlamaları olarak görülse de, tarihsel olarak genellikle kasıtlı ve hedefli eylemler olmuştur.
18. yüzyılda, açlıktan kıvranan İngiliz köylülerden oluşan öfkeli kalabalıklar, tahıl tüccarlarından hırsızlık yapmamayı tercih ettiler. Tarihçi E. P. Thompson, köylülerin “çiftçilerden mısır alıp piyasadaki uygun fiyata sattıklarını, çiftçilere sadece parayı değil, çuvalları da geri getirdiklerini” anlatmıştır.
Tarihsel ayaklanmalar, tutarlı siyasi hareketlerin doğmasına yol açmıştır. Bastille’in basılması, Fransız Devrimi’ni tetiklemiştir. Stonewall Ayaklanmaları ise eşcinsel özgürlük hareketine ilham vermiştir.
Ayrıca, ayaklanmalar işçi hareketinin dışında da değildir. Kitlesel grev hareketleri, genellikle polisin grev kırıcı işçileri koruması sonucu kışkırtılan ayaklanma unsurlarını içermektedir.
Tonypandy ayaklanmaları, Kasım 1910’da Güney Galler’de 12.000 grevci kömür madencisi ile polis arasında yaşanan bir dizi şiddetli çatışmaydı.
Ayaklanmanın yaşandığı bir akşam, madenciler ve aileleri yağmalama eylemlerinde bulundular ve şenlikli bir geçit töreni düzenlediler. İçişleri Bakanı Winston Churchill, orduyu bölgeye gönderdi. Madencilerden Samuel Rhys hayatını kaybetti ve yüzlerce kişi yaralandı.
Tonypandy geçit töreni, kiliseye, krala ve lordlara karşı isyan ve yaramazlıklara dönüşen uzun bir toplumsal kutlama tarihini hatırlattı.
Ian Gilmour, Riots, Risings and Revolution (Ayaklanmalar, İsyanlar ve Devrim) adlı kitabında, “şiddetli baskı ve resmi terörün, isyanı bastırmadaki başarılarıyla nasıl meşrulaştırılabileceğini ve suistimallerin devlet gerekçesiyle nasıl mazur görülebildiğini” anlatır. “Halkın uyguladığı şiddete ise böyle bir hoşgörü tanınmaz.”
Gilmour, 18. yüzyıl İngiltere’sinde “şiddetin, yönetilenlerden çok yöneticilerden kaynaklandığını” yazıyor.
Bu şiddet dolu, sömürgeci geçmişin mirası hâlâ devam ediyor. 2014 yılında Missouri eyaletinin Ferguson kentinde, Michael Brown’ın polis tarafından öldürülmesiyle alevlenen ayaklanmalar sırasında Twitter’da bir etiket ortaya çıktı. #suspectedlooters etiketi altında insanlar sömürgeci Avrupalıların, plantasyon sahiplerinin ve ırkçıların fotoğraflarını paylaştılar.
Ayaklanmalar ve yağmalamalar, devletin otoritesine ve kapitalizmin mantığına meydan okuyabilir.
Ancak bunlar toplumu dönüştürmek için yeterli değildir. İşyerlerinde yürütülen kolektif mücadele, ayaklanmaların asla olamayacağı bir şekilde demokratiktir.
Eski dünyayı yıkmanın yanı sıra yeni bir dünya da yaratmamız gerekiyor. Bu süreç sokaklarda başlayabilir; ancak yeni bir toplum yaratma gücüne sahip olduğumuz yerde, yani işyerlerinde tamamlanmalıdır.
Judy Cox
(Socialist Worker’dan DeepL yardımıyla çevrilmiştir.)
Yazar
